ترویج و آموزش کشاورزی

ترویج و آموزش کشاورزی نوعی آموزش غیر رسمی به روستائیان و علاقمندان به کشاورزی برای آشنائی و استفاده از فناوری‌های نو جهت افزایش تولید و بهره‌وری و درآمد و ارتقای سطح زندگی تولیدکنندگان کشاورزی و رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و روستائی است.

ترویج کشاورزی یاری هدفدار در تصمیم‌گیری و شکل گیری نظرات تعریف شده است. کارشناسان آن را نوعی مداخله گری ارتباطی حرفه‌ای می‌‌دانند که توسط یک نهاد به منظور ایجاد تغییرات داوطلبانه رفتاری در کشاورزان با فرض داشتن منافع جمعی یا اجتماعی بنا می‌شود.



[] هدف‌ها
هدف ترویج کشاورزی رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و ارتقاء سطح زندگی کشاورزان بویژه کشاورزان خرده‌مالک و تهیدست است تا از طریق آشنائی با یافته‌های پژوهشی و فناوری بصورت ساده و کاربردی بتوانند با افزایش تولید و کاهش هزینه و کسب درآمد بیشتر سطح زندگی خود و خانواده را فراهم نمایند. ترویج کشاورزی در کشورهای در حال توسعه برای رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و روستائی یکی از عناصر ضروری است که بیشتر در قالب نظامهای دولتی و اخیرا در برخی کشورها بصورت فعالیتهای ترویج خصوصی کشاورزان را تحت آموزش به روشهای مختلف قرار می‌دهند. البته در کشور ما این هدف آنگونه که انتظار میرود محقق نگردیده است زیرا کارشناسان ما پس از تحصیل به خاطر کم تجربگی و تئوریک بودن مطالب درسی تدریس شده در دانشگاه اکثرا یا بیکارند یا هنگام ورود به عرصه کار و در عمل به جای کمک به رشد و توسعه کشاورزی و ترویج کشاورزی بین کشاورزان به پشت میز نشینانی تئوری پرداز و آمارساز مبدل می شوند که حتی کشاورزان نیز بر ناکار آمدی بسیاری از آنان در عرصه عمل به علوم آموخته شان شاهدند. و توجه به نابسامانی ها و عدم پیشرفت چشمگیر در این عرصه تاییدی بر این مدعااست .

آنچه كه با شنيدن نام روستا در ذهن خطور مي‌كند در بهترين حالت شرايطي از زندگي است با حداقل امكانات معيشتي، رفاهي و ... اما آيا اين فرض راجع به همه روستاها صادق است.
روستاهايي با امكاناتي از قبيل آب لوله‌كشي، تلفن، برق، گاز خانگي، خانه بهداشت، درمانگاه، مدارس ابتدايي و راهنمايي و حتي در مواردي دبيرستان، جاده‌هاي درون و برون روستايي آسفالته، كافي‌نت، بانك، جدول كشي خيابان و موارد بسيار ديگر كه ذكر همه اينها در اين نوشته نمي گنجد.
اين چهره‌اي از اكثريت روستاهاي منطقه شبستر است. چهره‌اي كه باعث درگيري ذهني نگارنده در مورد اينكه چه ابعاد اجتماعي يا چه مولفه‌هاي اجتماعي و فرهنگي در مردم شبستر وجود دارد كه باعث سطوحي از توسعه در مقايسه با مناطق ديگر شده است. چرا كه اگر اين مصاديق شامل تعداد معدودي از روستاهاي منطقه مي‌شد شايد مي‌توانستيم با ارجاع به نظرات يا سياست‌هايي از قبيل روستاي مركزي، داشتن افراد ذي نفوذ در سطوح بالاي حكومتي و .. توجيه مي‌شد شايد منطقه‌اي كه با دارا بودن 5 دانشگاه و موسسه آموزش عالي، 336 آموزشگاه و 1361 كلاس درسي براي جمعيت 130 هزاري شهرستان و با اكثريت جمعيت روستانشين و نيز بيشمار افراد تحصيلكرده وسرمايه‌دار و رشد بالاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي در رديف مناطق توسعه يافته كشور قرار مي‌گيرد چيزي قابل تامل باشد.
دلايل اين توسعه چيست؟ آيا همه جا وضع بدين گونه است؟ آيا وجود مولفه‌هاي اجتماعي دليل اين مصداق‌ها مي‌باشد و يا دلايل ديگري در جريان است؟ و يا اينكه مديريت روستايي با بهره گيري از مولفه‌هاي اجتماعي تاثير گذار بر توسعه مانند مشاركت، سرمايه اجتماعي، همبستگي اجتماعي، نقش رهبران محلي و يا موارد ديگر بهره جسته است؟ پاسخ به اين سئوال‌ها شايد دشوار باشد اما مروري بر وضع مديريت روستايي شايد راهگشا باشد.
مديريت فرايند اداره يك سيستم يا يك مجموعه است يا در يك معناي كلي" فرايند برنامه ريزي، سازماندهي، رهبري و كنترل در يك سازمان به منظور دسترسي به اهداف از پيش تعيين شده را مي‌گويند"( ولي‌زاده1375 ، 77). اگر مديريتي با يك روش درست و علمي اجرا شود باعث پيشرفت و توسعه آن سيستم يا مجموعه خواهد بود به نحوي كه مديريت با ايجاد هماهنگي و تعادل بين بخش‌هاي مختلف مجموعه راه را براي رسيدن به اهداف سازماني ايجاد مي نمايد. اگر مديريتي توانايي رسيدن به اهداف خود را نداشته باشد، شكست واژه خوبي بر آن نوع مديريت خواهد بود.
مديريت روستايي نيز از ساليان متمادي در روستاهي ايران وجود داشته و با اينكه در هر مقطعي از فعاليت خود با اسمي خوانده ‌شده ولي مديريت خود را اعمال ‌كرده است. كدخدا، دهبان، هميار و ... گونه‌هاي مديريت روستايي در ايران بوده‌اند. جرا كه روستا کوچک ترین واحد تشکیلاتی و اجتماعی در ایران محسوب می‌شد و بدیهی است که این واحد اجتماعی ( روستا) به لحاظ وجود مناسبات اجتماعی ، اقتصادی و پایبند بودن افراد به قوانین عرفی و مدنی نمی تواند از تشکیلات سازمان مدیریتی بی نیاز باشد.بطوري كه در اغلب جوامع انسانی شکل سازمان مدیریتی متاثر از نظام اجتماعی حاکم بر آن جامعه است و به خصوص اگر جامعه، زیر جامعه ای از جوامع فراتر باشد، نقش آن جوامع فراتر نیز به مراتب تاثیر گذار تر خواهد بود (مهدوی، 84).

بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و با برچيده شدن نظام‌هاي پيشين، روستاها تا ساليان اخير از يك نظم مديريتي ثابت بر خوردار نبوده و عدم مديريت واحد روستايي باعث مشكلات و معضلات عديده‌اي در سطح روستا شده بود. تا اينكه در سال‌هاي اخير قانون تشكيل دهياري‌ها به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و پس از عملي شدن اين قانون مديريت روستاها به دهياري‌ها واگذار گرديد.
بعد از ساليان دراز آزمون و خطا براي اداره امور روستاها از جانب دولت، در سال 1377 قانون تشكيل دهياري‌هاي خودكفا شكل مي‌گيرد و اداره امور روستاها به دهيار واگذار مي‌گردد. و براي اولين بار در سال 1381 دهياري‌ها در روستاها تشكيل مي‌شوند.
نگاهي به ابعاد نظري تاثير عوامل اجتماعي بر مديريت محلي كه مديريت دهياري‌ها نمونه‌اي از اين نوع مديريت مي‌باشد نشانگر اين نكته است كه عوامل اجتماعي زيادي در فرايند توسعه يك مجموعه دخيل مي‌باشند چه "مديريت روستایی در واقع فرایند سازمان دهی و هدایت جامعه و محیط روستایی از طریق شکل دادن به سازمان ها و نهادها است. این سازمان ها و نهادها وسایل تامین هدف های جامعه روستایی هستند. مدیریت روستایی فرایند چند جانبه ای است که شامل سه رکن، مردم، دولت و نهادهای عمومی است. در این فرایند با مشارکت مردم و از طریق تشکیلات و سازمان های روستایی و برنامه ها و طرح های توسعه روستایی تدوین و اجرا گردیده و تحت نظارت و ارزشیابی قرار می گیرد "( رضوانی ، 1383 ، 211).
برای رسیدن به یک مدیریت روستایی کار آمد نیاز به استفاده از ظرفیت جوامع محلی با اداره و کنترل دقیق مکان و بهره وری از منابع موجود می باشد. در مقطع جهانی شدن ارتباطات و تمرکز سرمایه ها، عملکرد دقیق برنامه ریزی ها برای توسعه روستایی و نواحی محلی، مقابله با خود کامگی و فرد گرایی است. بنا بر این مجموعه مدیریت باید به وسیله استراتژی های کار آمد، قدرت عمل، ابتکار در سازندگی و سیاست گذاری حساب شده همراه باشد. مدیریت جدید توسعه روستایی باید درک توسعه محلی، بروز ابتکارها، جمع گرایی و مشارکت را در دستور کار قرار دهد و قادر به تحلیل مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی فضا های روستایی باشد ( مطیعی لنگرودی، 1382 ، 229-230).
همچنين اگر مديريت روستايي ( دهياري) بعنوان يك سازمان محلي در نظر گرفته شده باشد پايه و اساس سازمان‌هاي محلي بر اصل حاكميت مردم بر مردم بنا نهاده شده است و مشاركت اصل اساسي در فلسفه وجودي اين نهادها است. در فرايند نظريه‌هاي مربوط به نقش مردم و دولت در امر توسعه، تشكيل سازمان‌هاي محلي توسط اجتماعات محلي مورد تاييد قرار گرفته است تا سازمان‌هاي محلي نقش فعالي در توسعه و اداره امور محلي بر عهده بگيرند( رضواني 1383، 217).
برخي از صاحب‌نظران معتقدند ه از نظر فني براي موجوديت سازمان محلي سه مشخصه اصلي مورد نياز است: 1- سازمان محلي بايد موجوديتي سازمان يافته باشد 2- سازمان محلي بايد داراي ويژگي‌ يا مشخصه حكومتي باشد 3- سازمان محلي بايد داراي استقلال به معناي واقعي كلمه باشد. از اين رو سازمان محلي را مي‌توان چنين تعريف كرد"سازمان محلي موجوديتي سازمان يافته است كه داراي مشخصه‌هاي حكومتي بوده و از استقلال اداري و مالي( و نه سياسي) قابل ملاحظه‌اي برخوردار باشد ه هدف از ايجاد آن ارائه خدمات عمومي به مردم محلي با حداكثر كارايي و اثر بخشي است"( مقيمي1380، 164).
دهياري‌ها نيز به عنوان سازمان‌هاي محلي از يك طرف با دولت از طريق نمايندگي‌هاي آن در منطقه( استانداري‌ها و فرمانداري‌ها) در ارتباط‌اند و از طرف ديگر از طريق شورا با مردم مرتبط هستند. همان گونه كه بيان شد استقلال الدارسي و مالي از ويژگي‌هاي اساسي نهادهاي محلي است. بنابراين شرايطي كه اين استقلال را خدشه‌دار نمايد موجب دور شدن دهياري از شخصيت واقعي خود مي‌شود.
از آنجا كه نهادهاي محلي بخشي از قدرت خود را از مردنم مي‌گيرند، مشاركت نقش مهمي در موفقيت آن‌ها دارد. واژه مشاركت در لغت به معناي درگيري و تجمع به منظور خاص مي‌باشد."مشاركت درگيري ذهني و عاطفي اشخاص در موقيت‌هاي گروهي است كه آنان را بر مي‌انگيزد تا براي دستيابي به هدف‌هاي گروهي يكديگر را ياري دهند ودر مسئوليت كار شريك شوند"(علوي‌تبار1379، 15). با توجه به تعريف و شخصيت دهياري به نظر مي‌رسد كه موفقيت اين نهاد رابطه نزديكي با مشاركت روستاييان داشته باشد ميزان مشاركت روستاييان در فعاليت هاي دهياري بستگي به شرايط اجتماعي و فرهنگي روستاها و ميزان حمايت‌هاي دولتي دارد.
: فهرست منابع
1- رضوانی، محمد رضا (1383)، مقدمه ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، چاپ اول، تهران: نشر قومس.
2- مهدوی، مسعود (1384)، دهیاری ها، تجربه ای در مدیریت روستایی ایران، پژوهش های جغرافیایی، شماره 53.
3- مطیعی لنگرودی، حسن (1382)، برنامه ریزی روستایی با تاکید بر ایران، جهاد دانشگاهی ایران

خیلی خوب بود ممنون بابت مقاله جامع ای که نوشتید امیدواریم باز هم شما را در انجمن ببینیم

با سلام
من در مورد عدم میوه دهی درخت مو در آب هوای سرد سوال دارم . لطفا" من را راهنمایی کنید .