خزانه هواي آزاد(outdoor bed)

خزانه‌ هواي آزاد عبارت از کرت يا باغچه‌هاي به اندازه‌‌هاي مختلف است که ابتدا بذر در آن به صورت پرپشت و نزديک به هم کاشته شده، پس از رشد ، نشاءهاي توليدي به محل کاشت انتقال مي‌يابند. در خزانه مي‌توان درختان را نيز براي توليد پايه کشت نمود و نهال‌هاي حاصل را، خواه پيش يا پس از پيوند زدن، به باغ يا محل دايم کاشت منتقل کرد. از اين نوع خزانه، در ايران، به صورت قلمستان در کناره رودخانه‌ها نيز استفاده شده، در آن قلمه‌هاي درختاني مانند سپيدار يا بيد را ريشه‌دار مي‌نمايند

سايبان

برگ‌هاي برخي از گل‌‌هاي گلداني و همچنين گياهان سايه دوست (Shade plants) از گرما و نور تابستانه، به ويژه در مناطق گرم، آسيب مي‌بينند. يکي از ساختارهايي که در باغباني، براي کاستن گرما و نور مورد استفاده قرار ميگيرد، سايبان است که ممکن است در ابعاد مختلف ساخته شود.

از نظر ساختاري، به طور معمول چارچوب سايبان، پايه‌هايي بيشتر از جنس چوب ميباشد که روي آن‌ها چوب‌هايي، به طور افقي، قرار گرفته است. قسمت رويي و گاهي جانبي اين چارچوب را با بوريا، پارچه، پلاستيک و غيره مي‌پوشانند. گاهي براي ايجاد پوشش از چوب‌هاي نازکي که حدود 5 سانتي‌متر عرض دارد استفاده مي‌شود، به طوري که يک سوم تا دوسوم سطح سايبان را زير پوشش ببرد. گهگاه، بستري‌هاي گياه افزايي را در زير سايبان قرار مي‌دهند، زيرا تا زماني که گياه و قلمه‌هاي ريشه‌دار شده داراي ريشه کافي نباشند، ممکن است تبخير و تعرق زياد، به آن‌ها آسيب برساند. بايد توجه داشت که گياهان در زير سايبان در مقايسه با هواي آزاد نياز به آب کمتري دارند.

شاسي گرم

شاسي گرم مانند شاسي سرد است،با اين تفاوت که در آن وسيله‌اي براي تأمين گرما قرار داده شده است. توليد گرما ممکن است در اثر فعاليت ميکروارگانيزم‌ها، روي موادي مانند کود دامي يا منابع گياهي درون شاسي انجام گيرد. اين منبع گرمايي را کوش مي‌گويند که واژه‌اي فرانسوي به معناي لايه و قشر است. گاهي بر اساس مقدار کود درون شاسي و گرماي ايجاد شده، انواع کوش را به کوش سرد، کوش ملايم يا نيم گرم و کوش گرم تقسيم مي‌کنند. در ايران افزون بر شاسي‌هايي که با کود‌هاي دامي گرم ميشوند، از شاسي‌هاي نفتي يا زغالي نيز استفاده مي‌شده که به ويژه نوع زغالي آن متروک شده است. امروزه، در شاسي‌هاي گرم جديد از لوله‌هاي آب گرم، بخار يا جريان هواي گرم و نيز کابل‌هاي گرمايي برقي استفاده و گرماي مورد نياز تأمين مي‌شود. چنانچه براي ايجاد پاگرما(Bottom heat) به منظور ريشه‌دار کردن قلمه‌ها و يا جوانه زدن بذرها از کابل‌هاي گرمايي استفاده شود، آن‌ها بايد روکش‌دار بوده، در ژرفاي 10 تا 15 سانتيمتري خاک قرار گيرند. قلمه‌ها و يا بذرها را در جعبه‌هاي نشاء قرار داده، آن‌ها را روي لايه نازکي از شن که تور سيمي حافظ کابل‌ها را مي پوشاند، نگه‌داري مي‌کنند.

شاسي سرد

شاسي سرد ساده‌ترين و ارزان‌ترين ساختار نگهداري گياهان حساس به سرماست که در آن، به جز از انرژي خورشيدي، از منبع گرمايي ديگري استفاده نمي‌شود. ساده‌ترين شاسي سرد عبارت از جعبه چهارگوشي است که ارتفاع آن حدود 50 سانتي‌‌متر و بدون ته بوده و روي آن با شيشه يا پلاستيک پوشيده مي‌شود. نوع دائمي‌تر اين شاسي را مي‌توان با حفر نهري به عرض 80 تا 90 سانتي‌متر، که گاهي تا 150 سانتيمتر نيز مي‌رسد، به ژرفاي 30 تا 40 سانتي‌متر و به طول مورد نياز، ايجاد کرد و جعبه شاسي را روي آن قرار داد.

براي استفاده بيشتر از نور و گرماي آفتاب، درب شيشه‌اي جعبه شاسي از شمال به جنوب شيب داده مي‌شود، به طوري که طرف جنوبي جعبه داراي ديواره‌کوتاهي به ارتفاع حدود 20 سانتي‌متر و طرف شمالي آن داراي ديواره‌ بلندي به ارتفاع 35 تا 55 سانتي‌متر باشد يعني تفاوت دو ديواره به اندازه‌اي است که درب شاسي، با سطح زمين زاويه‌اي معادل 5 تا 10 درجه بسازد. در ته شاسي، دست کم به ضخامت 10 سانتي‌متر، ‌خاک مرغوبي آميخته با کود برگ، کود دامي يا مواد مشابه قرار مي‌دهند.

امروزه، در بيشتر نواحي، با توجه به هزينه لازم براي تهيه درب شاسي سرد، نهري در زمين ايجاد کرده، در اطراف آن ديواره سيماني ميسازند و روي آن را با پلاستيک مي‌پوشانند، ‌در اين حالت در روزهايي که هوا مساعد است پلاستيک را بر مي‌دارند و در شب‌ها دوباره روي شاسي قرار مي‌دهند. براي جعبه‌هاي شاسي نيز همين کار لازم است که به ويژه در روزهاي گرم بايد درب شاسي مدتي باز گذاشته شود تا از تجمع گرما و رطوبت زياد، پيشگيري به عمل آيد. چنان که گرماي آفتاب خيلي بالا رود، بهتر است با بوريا يا مواد مشابه روي شاسي سايه داده شود. آب پاشي روي گياهان نيز تا حدودي دما را کاهش دهد.

استفاده عمده‌‌اي که از شاسي سرد مي‌شود عبارتست از کشت بذر و ايجاد نشاء جهت انتقال به باغچه يا مزرعه، همچنين مي‌توان براي مقاوم به سرما کردن قلمه‌هايي که در گلخانه ريشه‌دار شده‌اند، يا عادت دادن به هواي سرد گياهان جواني که در محيط گلخانه توليد شده‌اند، از اين نوع شاسي استفاده کرد. در اين حالت، بهتر است پس از آن که اين گياهان در شاسي قرار گرفتند، درب شاسي به طور کامل بسته شود. پس از چند روز که گياهان با شرايط شاسي خو گرفتند بايد درب شاسي به تدريج کمي بيشتر بالا برده شود تا تهويه بيشتري صورت گيرد و گياهان به شرايط هواي بيرون خو بگيرند. شاسي سرد بايد در محل‌هايي که بادگير نيست و آفتاب‌گير است ساخته شود. در محل‌هايي که زمستان سرد دارند شب‌ها بايد روي شاسي را با پوشش اضافي پوشاند تا گياهان دخل شاسي آسيب نبينند.

چنانچه شاسي از چوب ساخته شود ، بهتر است ازچوب‌هاي مقاوم در برابر پوسيدگي استفاده و آن‌ها را با مواد حفاظت کننده چوب ، مانندنفتنات مس

----------------------
گُلخانه به فضاي محدودي اطلاق مي­شود که قابليت کنترل شرايط محيطي مناسب را براي رشد گياهان از نواحي مختلف در طي فصول مختلف يک سال داشته باشد. طبق اين تعريف از جمله عملکرد گل­خانه، فراهم کردن شرايط محيطي لازم و مورد نياز محصولي معين است. گل­خانه­ها بر حسب اينکه چه نوع مصالح ساختماني در آن‌ها بکار برده شده است به نوع ثابت و متحرک تقسيم‌بندي مي­شوند. گل­خانه ­هاي ثابت و متحرک بنا ­بر نياز در موقعيت معين، در جايي که مدنظر ما است احداث مي­شوند. گل­خانه­هاي ثابت، به گل­خانه­هايي گفته مي‌شود که مصالح ساختماني بکار رفته در آن‌ها از جنس پايدار و با دوام باشد. پس بايد ساليان سال از آن‌ها استفاده کرد. بنابراين نکاتي در ساخت گلخانه‌هاي ثابت بايد در نظر گرفته شود.

?نکات مهم در احداث گلخانه


? انواع گلخانه هاي ثابت

?عوامل قابل کنترل در گلخانه

? نياز نوري گياهان

? کنترل رطوبت در گلخانه

?گازکربنيک در گلخانه

?شهرک گلخانه اي

? پيوند به بيرون




نکات مهم در احداث گلخانه ­هاي ثابت
1. فاصله گلخانه تا بازار مصرف؛ 2. کيفيت آب از نظر سختي؛ 3. وجود بازارهاي فروش محلي؛ 4. دسترسي به کارگران متخصص. 5.مناسب بودن آب وهواي محيط 6در دسترس بودن عوامل توليد مانند سم و کود



انواع گلخانه‌هاي ثابت
گلخانه يکطرفه: از يک جهت از نور کامل آفتاب بر ­خوردار است و از جهت ديگر از مصالح ساختماني پوشيده شده است. اين نحوه ساخت و ساز گل­خانه براي مناطقي با شرايط محيطي نسبتاً دشوار بسيار مطلوب است. در مناطقي که سرماي شديد يا يخبندان‌هاي طولاني وجود دارد، ساخت اين گلخانه‌ها به صرفه مي‌باشد.

گلخانه دو طرفه: از دو جهت بطور کامل از نور آفتاب بهره­مند است. اين گلخانه براي کشت و پرورش بسياري از محصولات، ايده­آل و مناسب است. زيرا از جهت نور و درجه? حرارت بطور کامل از نور خورشيد بهره مي‌برد. گلخانه نيمه دو طرفه: از يک جهت بطور کامل از نور آفتاب برخوردار است و از جهت مقابل تا نيمه از مصالح ساختماني پر شده و نيمه ديگر از جنس شفاف (شيشه) است. گلخانه‌هاي سه گانه هر کدام براي يک اقليم معين مناسب مي‌باشند. اما بطور کلي براي مناطق مختلف ايران گلخانه­هاي دو طرفه بسيار مناسب و مطلوب هستند. چرا که در کشور ما، به علت برخورداري از نور فراوان مخصوصاً در زمستان مي‌توان در مصرف سوخت صرفه جويي بسيار خوب و با ­ارزشي داشت.



عوامل قابل کنترل در گلخانه ­ها
.درجه حرارت؛

.نور؛

.رطوبت؛

. مقدار گاز کربنيک(Co2).

هر کدام از عوامل قابل کنترل در گل­خانه ­ها جداگانه توضيح داده مي‌شوند. درجه حرارت در گل خانه ها تنظيم درجه حرارت در گل­خانه ­ها شرط اوليه براي رشد و نمو بسياري از گياهان است. نياز گياهان به درجه حرارت دامنه ­هاي مختلفي دارد. بعضي از گياهان دماهاي بالاتري نياز دارند مثل گياهان مناطق گرمسيري. بعضي ديگر در درجه حرارت­هاي کمتر از 20 درجه سانتيگراد هم بخوبي رشد و نمو مي­کنند، مانند گياهاني که از مناطق سردسيري منقل شده‌اند نظير پامچال که در جنگل‌هاي شمال ديده مي‌شود. اما چگونگي تنظيم دما در گلخانه­ها بستگي به سيستم گرمايي دارد. انواع بخاري‌ها يا سيستم‌هاي گازي و ... مي‌توانند مورد استفاده قرار بگيرند. اما دو شرط اوليه موجود در عامل گرم ‌کننده عبارتند از: 1- توان توزيع يکنواخت دما در سطح گلخانه را دارا باشد؛ 2- فاقد اثرات مخرب زيست محيطي باشد. 3دي اکسيد کربن را هم تامين کند. نوع ديگر گلخانه گلخانه هاي استوانه اي است که براي دريافت نور بيشترومقاومت کمتر در برابر باد است



نياز نوري گياهان
همه گياهان به يک اندازه به نور نيازمند نيستند. بعضي از گياهان نياز به نور فراواني دارند و بعضي ديگر به نور کمتري نياز دارند. بنابراين گياهان را از نظر نياز نوري به سه گروه بزرگ تقسيم مي­کنيم:

گياهان روزبلند: براي به گل رفتن بين 10 تا 14 ساعت به نور نياز دارند، مانند گياهان فصلي تابستانه نظير احار، اطلسي، ناز و ميمون.

گياهان روزکوتاه: براي به گل رفتن نياز نوري کمتر از 12 ساعت دارند. که در نقطه مقابل گياهان روز بلند قرار مي‌گيرند، مثل گل داوودي.

گياهان بي تفاوت به طول روز: براي نگهداري در منزل بسيار مناسب و مطلوب هستند. مثل گل حنا يا بگونيا که حساسيتي نسبت به طول روز ندارند و در تمام طول سال گل دارند. به گل بردن گياهان روز کوتاه در طي ساعات روشنايي، طولاني به موضوع کنترل نور بر مي­گردد. در کشور ما با توجه به اينکه روزهاي آفتابي خيلي زياد است بايد نياز نوري گياه شناخته شود تا گياه در طي روزهاي بلند بخوبي از رشد رويشي برخوردار باشد. لذا گياهان روز کوتاه را به وسيله? پايين آوردن ساعات روشنايي، بوسيله يک پرده تيره رنگ، و اصطلاحاً ايجاد شب­هاي طولاني به گل مي­بريم.

نور در گلخانه ها در گلخانه­ها مقدار نور را به وسيله? پوشاندن شيشه­ ها با حصير، پاشيدن گِل ومل و يا رنگ‌هاي قابل شست و شو و يا با استفاده از چادر­هاي الکترونيکي، کنترل مي‌کنيم.



کنترل رطوبت در گلخانه­ها
تأ­مين رطوبت يکي از پارامترهاي مهم در گلخانه ­ها است. براي رشد و نمو گياهان، البته بايد نيازهاي رطوبتي گياهان را بشناسيم. بعضي از گياهان به رطوبت‌هاي خيلي بالا نياز دارند و بعضي ديگر به رطوبت کمتري نياز دارند، مثل گل کاغذي. بعد از شناخت نياز رطوبتي گياهان، آن‌ها را در گلخانه­هاي خاص خود جايگزين مي­کنيم يعني همه گياهان در يک نوع گلخانه نگهداري نمي‌شوند. در سطوح تخصصي و بزرگ، هر گلخانه براي يک محصول و يا تعدادي محصول مشابه با نياز­هاي يکسان در نظر گرفته مي‌شود. راه‌ها و روش‌هاي مختلفي براي تأمين رطوبت گل‌خانه‌ها وجود دارد که عبارتست از: 1. آبياري؛ 2. پاشيدن آب به سقف و کف و جدار گلخانه؛ 3.کاربرد دستگاه‌هاي بخار ساز.

گاز کربنيک در گلخانه­ها

کاربرد Co2 تقريباً معادل استفاده از مواد غذايي، کاربرد پيدا کرده است. در کشور ما که گياهان از لحاظ نوري در وضعيت مناسبي قرار دارند مي‌توان با بالا بردن مصرف Co2 راندمان محصول را نيز بالاتر برد. وجود Co2براي انجام عمل فتوسنتز ضروري است. اين واکنش شيميايي منجر به توليد محصول سبز يا عملکرد گياه مي­شود. در اين واکنشCo2 عامل بسيار مهمي تلقي مي­شود.

فرمول نور ساخت (فتوسنتز)

6 CO2 + 6 H2O à C6H12O6 + 6 O2 گلخانه­هاي ايزوله و با شرايط استاندارد داراي Co2هستند. ازاينرو گلخانه­هايي که ارتباط کمتري با فضاي خارج دارند و يا گلخانه­هايي که تبادل گازي کمي دارند و در معرض رفت و آمد‌هاي مکرر و متوالي نيستند براي مصرفCo2 مناسب­تر هستند.



شهرک گلخانه اي
مجموعه اي از گلخانه هاست که در يک فضاي مشترک متمرکز مي باشند، اين کشت يکپارچه و هماهنگ و جلوگيري از خردشدن مجدد اراضي

-کاهش هزينه هاي توليد.بالا بردن توليد و در نتيجه افزايش در آمد کشاورزان

- استفاده مشترک از ماشين آلات و تسهيل در ارائه خدمات با توجه به افزايش سطح مکانيزاسيون در نتيجه صرفه جويي در منابع مالي

- ايجاد صنايع تبديلي و جلوگيري از گسترش مهاجرت

- تشويق کشاورزان به مشارکت در کارهاي دسته جمعي

معايب شهرکهاي گلخانه اي آن است که به علت جمع شدن گلخانه ها داراي اثرات زيست محيطي مي باشند و باعث آلودگي محيط زيست مي شوند.

گلخانه هاي صنعتي

گلخانه هاي به هم پيوسته

گلخانه هاي دوقلو

گلخانه هاي خانگي

گلخانه هاي تونلي

گلخانه هاي تحقيقاتي

گلخانه هاي تجاري



گلخانه هاي به هم پيوسته



اين گلخانه بدون محدوديت در ابعاد و با ارتفاعهاي متفاوت قابل اجراء مي باشند. ديواره هاي کناري اين گلخانه ها برخلاف گلخانه هاي تونلي يا دوقلو به صورت عمودي بوده و نسبت به گلخانه هاي تونلي گرانتر مي باشند. از محسنات اين گلخانه ها مي توان به موارد زير اشاره کرد:

- مصرف انرژي گرمايي کمتر نسبت به ساير گلخانه ها به دليل کم بودن نسبت سطح تبادل حرارت (سطح خارجي) به سطح زير کشت

- زيادتر بودن حجم هواي در دسترس گياه جهت عمل فتوسنتز(در زمستان) به دليل بالا بودن نسبت حجم هواي داخل گلخانه به سطح زير کشت در مقايسه با سايرانواع گلخانه ها

- تاثير کند نوسانات درجه حرارت محيط برروي دماي داخل گلخانه به دليل پائين بودن نسبت سطح تبادل حرارت (سطح خارجي) به حجم هواي داخل گلخانه و در نتيجه عملکرد بهتر گياه بواسطه عدم بروز شوکهاي حرارتي

- امکان استفاده از تمام سطح زير پوشش (حتي در نزديکي ديواره ها) براي انواع گياهان

- امکان اجراي گلخانه با ارتفاع بلند (تا هشت متر) به منظور زيادتر کردن حجم هواي در دسترس گياه، به صفر رساندن تاثير نوسانات شديد درجه حرارت محيط بر روي گياه و يا کشت گياهان بلندي نظيرموز

- بروز کمترين تنش حرارتي روي گياهان در صورت ايجاد اشکال در يکي از سيستم هاي حرارتي (براي گلخانه هايي که از سيستم حرارتي مرکزي استفاده نمي کنند.)







گلخانه هاي دوقلو

اين گلخانه ها صرفاً به صورت دوقلو اجراء شده و همانند گلخانه هاي تونلي داراي ديواره هاي قوسي در طرفين بوده و امکان استفاده از سطح زير پوشش، در قسمتهاي کناري براي کشت بيشتر گياهان فراهم نمي باشد. از طرفي قيمت اين گلخانه ها در حدود گلخانه هاي به هم پيوسته مي باشد وهمانطور که در نمودارهاي الف و ب ملاحظه مي شود از نظر نسبتهاي سطح تبادل حرارت به سطح زير کشت، حجم هواي داخل به سطح زير کشت و نيز سطح تبادل حرارت به حجم هواي داخل، وضعيتي بهتر از گلخانه هاي تونلي دارند. در مجموع مي توان گفت که اين گلخانه ها ازنظرمزايا و معايب چيزي مابين گلخانه هاي تونلي و به هم پيوسته مي باشند.




گلخانه هاي خانگي

اين نوع گلخانه در ابعاد کوچک و براي استفاده شخصي در منزل و به منظور پرورش گياهان زينتي يا سبزيجات و عموماً در مناطق سردسير مورد استفاده قرارمي گيرند.





گلخانه هاي تونلي



اين گلخانه ها ساده ترين و ارزانترين توع گلخانه هاي مدرن با پوشش پلاستيک مي باشند که در واحدهايي با مقطع بخشي از دايره (يا شبيه به آن) اجراء مي شوند.



ارزان بودن، نصب سريع و آسان، قابليت کنترل بهتر شيوع بيماريها و آفات از يک واحد به واحد هاي ديگرو دريافت نور بيشتر در واحد سطح گلخانه به دليل زياد بودن نسبت سطح خارجي به سطح زير کشت از محاسن گلخانه هاي تونلي مي باشد و از معايب آن مي توان به موارد زير اشاره کرد:

- مصرف انرژي زياد جهت گرمايش در زمستان به دليل زياد بودن نسيت سطح تبادل حرارت (سطح خارجي) به سطح زير کشت.

- افزايش قابل توجه دماي داخل گلخانه در تابستان به دليل زياد بودن نسبت سطح در برابر تابش (سطح خارجي) به سطح زير کشت.

- کم بودن حجم هواي در دسترس گياه جهت عمل فتوسنتز(در زمستان) به دليل پائين بودن نسبت حجم هواي داخل گلخانه به سطح زير کشت.

- تاثير سريع نوسانات درجه حرارت محيط بر روي دماي داخل گلخانه به دليل بالا بودن نسبت سطح تبادل حرارت (سطح خارجي) به حجم هواي داخل و در نتيجه وارد آمدن شوک حرارتي به گياهان و تاثير منفي بر روي عملکرد آنها

- عدم امکان استفاده از سطح زير پوشش در قسمتهاي کناري براي بيشتر گياهان (به دليل قوس سازه در کناره ها)


- امکان سرمازدگي هر واحد گلخانه اي در صورت بروز اشکال در سيستم حرارتي آن (براي گلخانه هايي که از سيستم حرارتي مرکزي استفاده نمي کنند.)





گلخانه هاي تحقيقاتي

اين گلخانه ها عموماً جهت انجام تحقيقات در زمينه هاي کشاورزي، بيولوژي، ژنتيک و … کاربرد دارند که با توجه به اين مطلب به انواع سيستمهاي کنترل شرايط محيطي نظير نور، دما، رطوبت، CO2 و… و نيز سيستم کنترل اتوماتيک اين فاکتورها مجهز بوده و بسيار پرهزينه مي باشند.

گلخانه هاي تجاري



گلخانه هاي تجاري با هدف توليد انبوه انواع گياهان زينتي، سبزيجات، صيفي جات و ميوه ها ايجاد مي گردند. اسکلت اين گلخانه ها از جنس پروفيل يا لوله گالوانيزه و پوشش آنها از پلاستيک، فايبرگلاس، شيشه و … مي باشد.

گلخانه هاي با پوشش پلاستيک يا فايبرگلاس عموماً از سازه سبکتري برخورداربوده و در مقايسه با گلخانه هاي با پوشش شيشه اي بسيار ارزان مي باشند وبه طور عمده به سه نوع تونلي، دو قلو و به هم پيوسته تقسيم بندي مي گردند که در ذيل مختصراً به شرح آنها مي پردازيم.