انجمن پارسی زبانان رویان

Mohammad · مدیر سایت عضو شده در: 17 Jun 2007 پست: 131

چگونه در انجمن مطالب خود را ارائه دهیم؟

زمانیکه در صفحه اصلی انجمن هستید و وارد سیستم شده اید روی بخش دلخواه خود کلیک کنید و روی
دکمه new topic کلیک کرده مانند شکل زیر.

بعد صفحه ارسال مطلب باز مشود مطالب خود نوشته و روی دکمه ارسال کلیک کنید.

چگونه تاپیک (موضوع) خود را ادامه دهیم ویا به تاپیک دیگران جواب دهیم؟
برای این کار روی موضوع دلخواه رفته و کلیک کرده زمانیکه تاپیک باز شد روی دکمه post reply کلیک میکنید(1)
و یا کار راحتتر از کادر پایین Quick Reply استفاده کنید (2) .
مانند شکل زیر:

Mohammad · تاريخ: جمعه Feb 22, 2008 9:23 pm عنوان:

سوالی داشتید بپرسید..

tarvij · عضو شده در: 11 Oct 2008 پست: 4

خصوصی سازی ترویج وآموزش کشاورزی

نویسنده :

سیدحسن حسینی خشت مسجدی
کارشناس ارشد سازمان جهادکشاورزی استان گیلان

چکیده:
كشاورزي يكي از بخش‌هايي است كه در اقتصاد كشور ما بيش از همه بخش‌ها، با نام بخش خصوصي و خصوصي سازي آشناست ،براساس آمارهايي كه اعلام مي‌شود بيش از 90 درصد كشاورزي ايران در اختيار بخش خصوصي است و فعالان بخش خصوصي در اين بخش فعاليت مي كنند.
آمارها بيانگر اين است كه بخش كشاورزي 12 درصد از توليد ناخالص داخلي و 22 درصد اشتغال و نزديك به 15 درصد از صادرات غير نفتي را در اختيار خود دارد و همچنين تامين كننده 90 درصد مواد اوليه صنايع كشاورزي و غذايي كشور است(2).
- ضرورت خصوصي‌سازي در اقتصاد ايران خيلي روشن است. علامت‌ها و شاخص‌هاي مختلف نشان مي‌دهند كه وضعيت كارايي و بهره‌وري در اقتصاد ايران با وضع مطلوب فاصله زيادي دارد. بهره‌وري پايين را مي‌شود تا حدود زيادي به تصدي‌گري‌هاي زايد دولت در اقتصاد امروز ايران ربط داد و اين ارتباط را با تحقيقات علمي ثابت كرد.
خصوصي‌سازي براي اقتصاد امروز ايران، مانند جراحي بيماري‌ است كه به دليل پيشرفت بيماري، دارد مي‌افتد(3).
بعضی ازاساتید دانشگاه ،با خصوصی سازی بخش ترویج موافق نیستندواظهار می دارند خصوصی سازی باسیستم فعلی کشاورزی تناسب ندارد،ویکی ازدلایل مخالفت ،عدم توانایی اکثر کشاورزان(_حدود سه میلیون بهره بردار) در پرداخت هزينه‌هاي ارتقاء دانش و بهبود كيفيت كار ذکرمی نمایند . ووجود نظام ترويج دولتي براي برقراري ارتباط بين كشاورزان و بخش تحقيقات را الزامي‌ می دانند كه ورود بخش خصوصي به اين عرصه و حذف حمايت از كشاورزان بدون شك مشكلاتي در بهبود و روند كار ايجاد خواهد كرد(4).
اگر طرح خصوصي‌سازي ترويج به خوبي اجرا شود هم خدمات‌رساني بهتري براي روستاييان صورت مي‌گيرد و هم براي فارغ‌التحصيلان دانشگاهي كه تخصص ترويجي دارند اشتغال موثر و مفيدي فراهم خواهد شد، ممكن است اين طرح همانند خيلي از طرح‌هاي ديگر به خوبي اجرا نشود و باعث از بين رفتن وضعيت موجود نيز شود كه در اين صورت هم اشتغال فارغ‌التحصيلان به صفر خواهد رسيد وهم خدمات ضعيف‌تري به روستاييان ارايه خواهد شد(5).

مقدمه
تعریف ترویج وآموزش کشاورزی
ترویج و آموزش کشاورزی نوعی آموزش غیر رسمی به روستائیان و علاقمندان به کشاورزی برای آشنائی و استفاده از فناوری‌های نو جهت افزایش تولید و بهره‌وری و درآمد و ارتقای سطح زندگی تولیدکنندگان کشاورزی و رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و روستائی است.
ترویج کشاورزی یاری هدفدار در تصمیم‌گیری و شکل گیری نظرات تعریف شده است. کارشناسان آن را نوعی مداخله گری ارتباطی حرفه‌ای می‌‌دانند که توسط یک نهاد به منظور ایجاد تغییرات داوطلبانه رفتاری در کشاورزان با فرض داشتن منافع جمعی یا اجتماعی بنا می‌شود.
هدف‌ها ی ترویج
هدف ترویج کشاورزی رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و ارتقاء سطح زندگی کشاورزان بویژه کشاورزان خرده‌مالک و تهیدست است تا از طریق آشنائی با یافته‌های پژوهشی و فناوری بصورت ساده و کاربردی بتوانند با افزایش تولید و کاهش هزینه و کسب درآمد بیشتر سطح زندگی خود و خانواده را فراهم نمایند. ترویج کشاورزی در کشورهای در حال توسعه برای رسیدن به اهداف توسعه کشاورزی و روستائی یکی از عناصر ضروری است که بیشتر در قالب نظامهای دولتی و اخیرا در برخی کشورها بصورت فعالیتهای ترویج خصوصی کشاورزان را تحت آموزش به روشهای مختلف قرار می‌دهند. البته در کشور ما این هدف آنگونه که انتظار میرود محقق نگردیده است زیرا کارشناسان ما پس از تحصیل به خاطر کم تجربگی و تئوریک بودن مطالب درسی تدریس شده در دانشگاه، اکثرا یا بیکارند یا هنگام ورود به عرصه کار و در عمل به جای کمک به رشد و توسعه کشاورزی و ترویج کشاورزی بین کشاورزان به پشت میز نشینانی تئوری پرداز و آمارساز مبدل می شوند که حتی کشاورزان نیز بر ناکار آمدی بسیاری از آنان در عرصه عمل به علوم آموخته شان شاهدند. و توجه به نابسامانی ها و عدم پیشرفت چشمگیر در این عرصه تاییدی بر این مدعااست(6)
نقش تعاونیهادرخصوصی سازی
باتشکیل شركتهاي تعاوني توليد و شركتهاي سهامي زراعي از سال 1349 خواستند خلاء موجود تامين نقدينگي و مديريت مزرعه را كه پيش از آن بر عهده اربابان بود، پر شود، لذا تشكيل شركتهاي تعاوني توليد كشاورزي باعث افزايش عملكرد و بهره ‌وري بين 25 تا 100 درصد در بخش كشاورزي شد.
مهمترين عامل افزايش بهره‌وري در شركتهاي تعاوني توليد را به كارگيري يك كارشناس به عنوان مدير عامل و فراهم شدن بستري براي توجه وزارت جهاد كشاورزي مانند اختصاص سرباز سازندگي ، ناظر مزرعه، داوطلب بسيج سازندگي ، اجراي طرحهاي آرماني و تعلق يارانه‌هاي دولتي به شركتها است.
در حال حاضر 2900 شركت تعاوني روستايي در سازمان تعاون روستايي و 1200 شركت تعاوني توليد وجود دارد كه 8/3 ميليون هكتار زمين كشاورزي و 340 هزار خانوار بهره‌بردار زير پوشش دارند.
شركتهاي ياد شده 25 درصد كشت گندم، 25 درصد جو، 26 درصد ذرت دانه‌اي ، 30 درصد كلزا و 50 درصد باغهاي كشور را در اختيار دارند.
وزارت جهاد كشاورزي شركت تعاوني روستايي را كه فقط براي تامين ارزاق باشد ، قبول ندارد بلكه بايد در عرصه توليد رقابت ايجاد شود.
تشكيل شركتهاي تعاوني توليد انتقال يافته‌هاي تحقيقي به مزرعه، انجام كارهاي ترويجي، ‌عمليات آب و خاك و تسطيح و تجهيز زمين و آبياري تحت فشار را آسان‌تر كرده و بافت اجتماعي آماده‌تري براي جلب توجه مردم پيدا مي‌كند
براساس برنامه چهارم توسعه بايد سالانه 160 شركت تعاوني و در مجموع 800 شركت تعاوني توليدي ايجاد شود ولي روند تشكيل اين شركت ها فراتر از اين برنامه است به طوري كه هيات وزيران سال گذشته به اين نتيجه رسيد كه دراستان گيلان براي ساماندهي 43 هزار هكتار اراضي خرد و دهقاني اين استان كه در گذشته به ازاء هرهكتار 5/2 ميليون تومان هزينه شده بود بايد تعداد 160 شركت تعاوني توليد طي سالهاي 86 و 87 تشكيل شود كه از ابتداي امسال تاكنون با تاسيس 35 شركت تعاوني موافقت شده است. لذا با توجه به استقبال مردم از تشكيل اين تعاوني ها تا پايان برنامه چهارم به سطح پنج ميليون هكتار اراضي تحت پوشش در تعاوني هاي توليد خواهيم رسيد و بايد درابتداي برنامه پنجم براي تجهيز اين شركتها برنامه ريزي شود. همچنين در مورد شركت هاي سهامي زراعي با توجه به اين كه تشكيل اين شركت ها در اواسط برنامه چهارم عملياتي شد و تكليف قانوني و رديف اعتباري خاصي جهت راه اندازي آنها نداشتيم ولي از برنامه پيش بيني شده جلوتر هستيم.
مهمترين اهداف اين شركتها افزايش درآمد توليدكنندگان بخش كشاورزي است كه در اين زمينه اقداماتي نظير انجام امور زيربنايي ، مكانيزاسيون، تامين نهاده ها و غيره پيگيري مي شود كه هدف از تاسيس تعاونيها، رفع مشكل خردي و پراكندگي قطعات اراضي مزروعي و افزايش بهره وري عوامل توليد كشاورزي و بالا رفتن ميزان توليد محصولات و در نتيجه افزايش درآمد كشاورزي مي باشد . يكپارچه شدن قطعات اراضي خرد و پراكنده و انجام عمليات تجهيز و نوسازي مزارع و تامين آب .در كنار آموزش كشاورزان و كادر فني و مديريتي تعاونيهاي توليد و تامين به موقع نهاده ها كشاورزي و مصرف بهينه آنها. و بكارگيري ماشين آلات كشاورزي و اقدامات بهزراعي که موجب افزايش عملكرد و توليد محصولات كشاورزي شده و رعايت اصول نوين كشاورزي راه ايجاد تحول در كشاورزي رايج سنتي در بخشهاي وسيعي از اراضي كشاورزي كشور را هموار نموده است. در تاسيس اينگونه تشكلهاي اقتصادي توليد كشاورزي، صرفا ايجاد تعاوني از نظر شكل حقوق آن هدف نبوده است بلكه با ياري گرفتن از روحيه همياري در فعاليت‌هاي كشاورزي از قبيل آبياري و برداشت محصول كه در روستا‌هاي كشور رايج بوده است موجب شده است تا اين شكل سازماندهي با روحيات كشاورزان سنخيت داشته باشد، براي انجام اين امور به نيروهاي كارشناسي و خدماتي نياز است، لذا به طور متوسط تشكيل هر تعاوني توليدي يا شركت سهامي زراعي اشتغازايي پنج نفر را به دنبال دارد(6).
موادوروشها:
بررسی نقطه نظرات روساومعاونین سازمان جهادکشاورزی 20استان درارتباط باترویج خصوصی
عملكرد ضعيف نظام ترويج دولتي، همراه با بحران هاي مالي سبب شده تا بسياري از كشورها به رهيافت خصوصي سازي ترويج كشاورزي به طور جدي ببنديشند. هدف اصلي اين پژوهش بررسي نگرش مديران ارشد سازمان هاي جهاد كشاورزي نسبت به خصوصي سازي ترويج كشاورزي بود. تعداد 107 نفر از مديران ارشد (شامل روساي سازمان ها، و معاونان آنان)، و مديران ترويج كشاورزي نيز به طور نمونه گيري كاملا تصادفي به عنوان نمونه هاي اين تحقيق انتخاب شدند كه از 20 سازمان جهاد كشاورزي واقع در 20 استان كشور بودند.اين پژوهش به روش پيمايشي (Survey research) انجام شد. براي گردآوري داده هاي مورد نياز از مخاطبان، پرسش نامه اي طراحي و تدوين شد كه روايي محتوايي (Content validity) آن توسط اساتيد صاحب نظر به دست آمد. به منظور احتساب اعتبار پرسش نامه، آزمون پيش آهنگي (Pilot test) انجام شد و ضريب اعتبار (كرونباخ آلفا) 0.81، 0.89 براي بخش هاي اول و دوم پرسش نامه به دست آمد كه نشان مي دهد سوالات از اعتبار بالايي برخوردار است.
نتايج اين بررسي نشان مي دهد 93.83% از پاسخگويان نگرشي مثبت به خصوصي سازي داشته اند، ولي اكثر‌ آنها بر اين باورند كه بسترسازي مناسب براي اجراي اين راه كار در جامعه كشاورزي كشور ما هنوز ايجاد نشده است. اين يكي از چالش هاي اساسي فراروي خصوصي سازي ترويج كشاورزي محسوب مي شود(7).
نتیجه گیری:
بامطالعه وبررسی نقطه نظرات برخی ازاساتید دانشگاهی رشته ترویج وآموزش کشاورزی،مسئولین تصمیم گیردروزارت جهادکشاورزی وبررسیهای تحقیقاتی برخی ازدانشجویان مقطع دکتری رشته ترویج ومطالعه سایرمنابع دردسترس،آنچه که که واضح است این طرح به مانند هرطرح وپروژه دیگری ،دارای دیدگاههای کارشناسی موافق ومخالف می باشد، بدیهی است مسئول اجرای برنامه توسعه اقتصادی ،اجتماعی و....کشور،قوه مجریه بوده که براساس قانون مکلف است کلیه طرحها وبرنامه های اجرایی تدوین شده درچارچوب برنامه توسعه ای پنج ساله کشور را، پس ازدریافت و بررسی نظرات کارشناسی (دردستگاه تخصصی پیشنهاد دهنده وبررسی نهایی در هیات دولت انجام می شود) وتصویب وابلاغ مجلس ، به دستگاه مربوطه جهت اجرا ابلاغ نماید. بادقت درنظرات محققین بخش ترویج وتعریفی که ازترویج وآموزش کشاورزی درمقدمه مقاله شده است ،ترویج وآموزش کشاورزی یک نوع آموزش غیررسمی وداوطلبانه بوده،
که بامهارت علمی وتجربی وروانشناسی اجتماعی که مروج درطول سالیان کارترویجی کسب نموده است ،باهدف انتقال دانش فن آوریهای جدید مدنظر دولت به منظورافزایش بهره وری تولیدات کشاورزی ،ارتقاء سطح زندگی کشاورزان،بویژه کشاورزان خرده مالک وفقیر انجام می شود.لذا تاحدودزیادی نگرانیهای اعلام
شده درخصوص عدم توانایی بخش قابل توجهی ازجامعه کشاورزان کشور(حدود3میلیون خانوار) درپرداخت هزینه های خدمات ترویج وآموزش بخش خصوصی، جای تامل واحتیاط بیشتری دارد.
بابررسی فعالیت های ترویج خصوصی دربرخی کشورهای اروپایی ونظرقالب اندیشمندان بخش،بدون بسترسازیهای لازم وافزایش توان اقتصادی روستاییان وهمچنین قبل از نهادینه نمودن تشکل های تولیدی وحمایتی خصوصی، باخطربرگشت به نقطه صفرمواجه خواهیم شد.
منابع:
1- طباطبایی. مدیرکل تعاونیهای تولید وزارت جهادکشاورزی
2- خلیلی ،ابوالحسن. دبیرانجمن صنایع غذایی کشور
3- توکلی، احمد . مصاحبه باروزنامه سرمایه- خصوصی سا زی واجرای کلیات اصل 44قانون اساسی
4- زمانی، غلامحسین .عضوهیات علمی دانشگاه شیراز
5- حجازی-عضوهیات علمی دانشگاه تهران
6- کرمی،عزت الله وفضایی،سید ابوطالب.نظریه پردازی ها درترویج کشاورزی(1373)
7- صدیقی، حسن و بیگلرییان، مجید.(زمستان1383)." مجله علوم وفنون کشاورزی ومنابع طبیعی".

tarvij · عضو شده در: 11 Oct 2008 پست: 4

عنوان مقاله:
پروژه کشت توام ماهی وبرنج درشا لیزار
نگارنده:
سیدحسن حسینی خشت مسجدی
کارشناس ارشد سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان
تاریخ تنظیم:1/4/87

چکیده
طرح کشت توام برنج وماهی درشالیزار،به عنوان یک پروژه مهم ترویجی درمزارع شالیزاری کشوربصورت پراکنده بیش ازده سال است که باهمت کارشناسان مجرب سازمان شیلات ایران وپیگیری کشاورزان علاقمند درسطح بیش ازدویست هکتاردرمزارع شالیزاری اجرا می شود.
ازدلایل توسعه واستقبال روزافزون شالیکاران به این پروژه، مزایای قابل توجه آن شامل:حداقل مصرف کودهای شیمیایی وسموم کشاورزی،ایجاددرآمدجانبی،تامین بخشی ازپروتیئن موردنیازخانوارروستایی،افزایش 5-7%محصول برنج و...بوده است.
متوسط تولیدماهی درحدود 800-1000کیلوگرم درهکتار ازنوع کپورماهیان چینی بوده وهمچنین سودخالصی که عایدکشاورزمی شودحدود4-5میلیون ریال درهکتارمی باشد.ازمحا سن مهم این طرح این است که یک روستایی، درکنارسایرفعالیت های کشاورزی، با کمک اعضای خانواده خودبدون استخدام وبکارگیری نیروی کاراضافی می تواندباموفقیت آن رااجرانماید.
نکته قابل اهمیت در مراحل مختلف کشت توام،نقش بارزومحوری زنان روستایی درمدیریت تولید ازابتدای طرح تاپایان آن می باشد،بگونه ای که باتوجه به مجاورت مزارع فوق بامنازل روستاییان ومدت زمان کوتاه غذادهی دستی،آنها می توانند باگذراندن دوره های آموزشی-ترویجی دوروزه براحتی دراین بخش از تولیدخانوداه ، نقش اصلی راایفانمایند.
درمزارعی که طرح کشت توام اجرامی شودارقام انتخابی برنج شامل خزر،هاشمی وکاظمی( به علت مقاومت درمقابل ورس کردن وزودرس بودن) می باشند.
هدف نهایی این پروژه این است، که هرخانوارروستایی که درمجاورمنزل مسکونی خودمزرعه شالیزاری دارد،قادرباشد باحفریک حوضچه( متناسب باسطح مزارع شالیزاری)بخش مهم وارزشمند پروتئین موردنیاز خانواده خودراتامین نمایدودرکنارآن درآمدجانبی نیزدرنتیجه فروش مازادمصرف، عایدش گردد.

مقدمه
قدمت پروژه کشت توام ماهی وبرنج درشالیزار،به هزاران سال قبل، درکشورچین برمی گردد،هم اکنون سالهای متمادی است به شیوه نوین درکشورهای جنوب شرقی آسیا شامل چین ،ژاپن ،ویتنام،تایلند،فیلیپین وهمچنین درکشورامریکا،کانادا،ایران وبسیاری ازکشورهای دیگربه عنوان یک پروژه موفق درحال انجام است.اولین بار درایران موسسه تحقیقات شیلات درسال 1364اقدام به اجرای آزمایشی طرح نمود.پس ازآن دراستانهای مازندران وگیلان درقالب پروژه های ترویجی وسپس درسایر استانهایی که کشت برنج درآنها معمول است مبادرت به اجرای این طرح کردند.
براساس آخرین آمار اعلام شده توسط سازمان شیلات ایران هم اکنون بيش از 200هکتار ازاراضی شالیزاری کشور، تحت پوشش طرح ترویجی کشت توام پرورش ماهی وبرنج قرار دارد(1).
آنچه که روشن است این پروژه به علت حداقل مصرف کودهای شیمیایی وسموم کشاورزی، دارای تمامی ویژگیها وشاخص های کشاورزی ارگانیک بوده که توجه وجدیت بیشتر مسئولین امررا برای تامین و تخصیص تسهیلات لازم بویژه درسال اول اجرای پروژه به منظورتامین هزینه های احداث حوضچه،محصور نمودن اراضی شالیزاری ،حفرچاه آب کشاورزی (به عنوان منبع تامین آب کمکی بویژه درفصل گرما وپس ازبرداشت محصول برنج) وتهیه غذای دستی مورد نیازدرطول دوره پرورش راطلب می نماید.براساس بررسی های انجام شده توسط شرکت خدمات مشاوره ای همکاراین پروژه باشیلات استان گیلان،10%مزارع شالیزاری استان فوق، قابلیت اجرای این پروژه رادارند که بدین ترتیب درصورت محقق شدن اجرای پروژه درسطحی به میزان ده درصدازمساحت دویست وسی هزارهکتاری مزارع شالیزاری استان گیلان، حدودبیست وسه هزارتن به میزان تولیدات ماهیان گرمآبی غیردریایی استان، افزوده خواهدشد.

مزایای طرح کشت توام برنج وماهی درشالیزار
1-استفاده اقتصادی،بهینه ودومنظوره ازشالیزار
2-دسترسی بیشترروستاییان به پروتئین سالم ومفید
3-ایجاد درآمد جانبی برای خانوارهای روستایی
4-ایجاداشتغال درسطح روستاها(بویژه برای زنان روستایی)
5-اقتصادی تر کردن هزینه برنجکاری وبالابردن توان اقتصادی روستاییان
6-کاهش آلوگی محیط زیست دراثر کاهش مصرف سموم وکودهای شیمیایی
-کپورماهیان رهاسازی شده درشالیزار ازلارو حشرات، کرم ساقه خواروبرگ خواربرنج وسایرآفات برنج موجود درشالیزارتغذیه می کنند،این موضوع سبب رشد ماهیان وموجب کنترل بیولوژیک جمعیت آفات برنج می گردد.ضمن آنکه مبارزه بیولوژیک کاهش مصرف سموم کشاورزی را بدنبال داشته وباعث صرفه جویی درهزینه های تولید محصول برنج می گردد.
ماهیان باتغذیه ازدانه های وساقه ای نرم علف های هرز ازرویش زیادآنها درشالیزار جلوگیری می کنند،رشد علف های هرز درشالیزارمی تواندرشد برنج راکاهش دهدبه این دلیل که علفهای هرزازمواد غذایی موردنیاز برنج که بصورت محلول درآب بطورطبیعی می بایست دراختیار ریشه های برنج قرار گیرند استفاده نموده ودرنتیجه دسترسی برنج به مواد تغذیه ای مورد نیاز راکاهش می دهند.خوشبختانه بااجرای این طرح حجم قابل توجهی (حدود 60درصد)ازعملیات وجین کاری کاهش می یابد،وهمچنین دراثرتغذیه ماهی آمورازآزولا(یک نوع جلبک باقدرت تکثیربسیاربالاکه درمزارع شالیزاری وحاشیه مرداب انزلی به صورت سفره مانند درسطح آب پخش می باشد)به تبادل اکسیژن هواوآب کمک فراوان می نماید، وهمچنین ازنقش ماهی کپورمعمولی که دراثرجستجو برای تغذیه ازموجودات کفزی،خاک اطرف ریشه بوته برنج رابهم زده،وبا این عمل باعث نرمی خاک کف شالیزار وتجزیه بهتر مواد کودی شده وشرایط رشد بهتر ریشه های برنج ،درنتیجه آزاد شدن گازهای مضروافزایش جذب اکسیژن رافراهم می نماید نباید فراموش نمود.(2)
براساس بررسیهای به عمل آمده توسط موسسا ت تحقیقاتی امریکا وکانادا وهمچنین موسسه تحقیقات برنج کشور،اجرای این پروژه افزایش محصول برنج رادرحدود5الی 15درصد به همراه دارد،زیرا ماهیان باجستجوی خوددرمزارع، ضمن اینکه مواد دفعی آنها به عنوان یک نوع کود دراختیار بوته های برنج قرار می گیرد،باتغذیه گیاه آزولا وعلف های هرز که شریک غذایی برنج هستند ،دسترسی برنج به موادمورد نیازموجود درمزرعه به حداکثرمقدارافزایش می دهند.
بدیهی است دراثرکاهش علف های هرز وجمعیت آفات درمزرعه شالیزاری ،کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیایی(افزایش فعل وانفعالات شیمیایی خاک دراثربهم خوردگی خاکهای اطراف ریشه بوبته برنج وکود حاصله ازمدفوع ماهیان و...)را شاهد خواهیم بود.(3)
خاکهای مناسب برای کشت توام برنج وماهی درشالیزار
اراضی شالیزاری موجود درمناطق پرباران، که خاک آنهادارای قدرت نفوذ پذیری کم نسبت به آب بوده(بیش 70درصد خاک رس)وهمچنین سطح اراضی آنهادارای شیب ملایم بطرف خروجی آب باشد.

شرایط کلی برای کشت توام
1-امکان تامین آب مورد نیازدرطول دوره پرورش (حدود9ماه)
2-خاک مناسب
3-وجود دیواره مناسب دراطراف مزرعه شالیزاری
4-ورودی وخروجی مناسب آب
5-نزدیکی مزرعه به منزل مسکونی کشاورزمجری طرح
تقریبا"می توان گفت دراغلب شالیزارهای کشورامکان پرورش ماهی بصورت کشت توام وجوددارد،به شرط آنکه آب کافی درطول دوره پرورش وجود داشته باشد.
ارقام برنج مناسب
براساس تحقیقات انجام شده توسط موسسه تحقیقات برنج کشور،بطور کلی ارقام زودرس برنج شامل برنج های کاظمی ،هاشمی ،خزرو... برای طرح کشت توام برنج و ماهی پیشنهاد می شوند.
ماهیان پرورشی مورد استفاده درطرح
به دلیل وجود عوامل محدود کننده ،نظیرکم عمق بودن آب مزارع،نداشتن فضای کافی جهت حرکت وشنای ماهیان وایجادسایه توسط گیاه برنج،گونه های خاصی ازماهیان رامی توان دراین طرح پرورش داد،درایران سعی شده ازهمان گونه های پرورشی درمزارع ماهیان گرم آبی استفاده گردد،که به اختصار درمورد آنها توضیح داده می شود:
1-ماهی کپورمعمولیcommon carp
بهترین نوع ماهی جهت کشت توام میباشد زیرادر شرایط خاص مزرعه شالیزاری ازنظر عوامل محدود کننده وموجودات آبزی فراوان( کرمها ،نماتدها،تخم ولاروحشرات و...) ، براحتی می تواند رشدکند،تراکم ماهی کپورمعمولی درمزرعه شالیزاری حدود 50الی 60درصدماهیان پرورشی می باشد.
این ماهی همه چیزخوار است وعمدتا"ازجانوران کفزی،گیاهان،موادغذایی پوسیده بستروداخل گل ولای تغذیه می کند،ازغذای دستی شامل سبوسها،غلات ،کنجاله ،نیمدانه برنج و....استفاده میکند. مناسب ترین دمابرای رشد ونمواین گونه 25درجه سانتی گرادومرزشروع وقطع تغذیه10-12درجه سانتی گراد می باشد.
مشخصات وعلایم ظاهری:
رنگ آنها دردوطرف زردطلایی ودرپشت تیره بوده وهریک ازفلسها درانتها دارای یک خال سیاه رنگ می باشد،بدن پهن،باله پشتی ممتد، فلس ها درشت ودوجفت سبیلکدارد(یک جفت بلند ویک جفت کوتاه).

2-ماهی کپورعلفخوار(آمور)grass carp
این ماهی دربدو امرازپلانکتونهای جانوری وسپس گیاهی وجلبکهای ریسه ای تغذیه کرده ،وبه مرورازگیاهان آلی نیز استفاده می کند،تغذیه فعال آن زمانی شروع می شود که طول ماهی به حدود سه سانتی متروبیشتررسیده باشد. مرز شروع وقطع تغذیه درجه حرارت حدود 12درجه سانتی گراد است.جهت مبارزه بیولوژیکی باگیاه آزولا وعلف های هرز درشالیزارمی توان ازوجود این ماهی بهره برد.
میزان رهاسازی ماهی آموردرشالیزارحدود 30-35درصدماهیان پرورشی راشامل می شود.
مشخصات وعلایم ظاهری
بدن کشیده ودوکی شکل باسرپهن وپوزه گرد،فلسها درشت وباله پشتی کوتاه می باشد.

3-کپورنقره ای(فیتو فاگ)silver carp
بطورکلی ازپلانکتونهای گیاهی (گیاهان میکروسکوپی)تغذیه می کند،بدلیل رشدسریع وزندگی گله پذیری وامکان تکثیرمصنوعی وکیفیت مطلوب گوشت به عنوان مناسب ترین ماهی پرورشی جهان معرفی ودرتمام دنیا پرورش داده می شود.(4)
به علت جاری بودن آب شالیزار وسایه افکندن گیاه برنج ،میزان تولیدات غذایی موردنیازاین گونه بسیارکم میباشد،وهمچنین رشد این ماهی درمقایسه با کپور معمولی وآمور خیلی زیاد نیست،اما باتوجه به وسعت مزرعه می توان حدود 100-150 قطعه درهکتاررهاسازی کرد.
مشخصات وعلایم ظاهری
بدن پهن وفشرده ،فلس های ریز ونقره فام،باله پشتی کوتاه ووجودزائده های تیز(برجستگیهای کیل)اززیرگلوتامخرج.

4- کپورسرگنده(بیگ هد)big head
باتوجه به اینکه سراین ماهی نسبت به دیگرماهیان هم خانواده، بزرگترمی باشد،لذا به آن کپورسرگنده گفته می شود.بسیاری ازاختصاصات ساختمانی وزیستی ان شبیه کپورنقره ای است.غذای اصلی این ماهی پلانکتونهای جانوری وبعضی جلبکها تشکیل می دهند،میزان رهاسازی 3-5درصد ماهیان پرورشی می باشد.
مشخصات وعلایم ظاهری
بدن پهن وفشرده،فلسهای ریز،وجود خالهای تیره وصله ماننددرروی بدن،وجود لبه های تیزکیل اززیرگلو تاپایه باله شکمی.

آماده کردن شالیزاربه منظور پرورش ماهی
درمزارع کشت توام، هدف اصلی تولید برنج بوده وتولید ماهی دردرجه دوم اهمیت قراردارد،بنابراین درمزارع باید حتی المقدور بهترین شرایط برای رویش وپرورش گیاه برنج فراهم گردد.درصورتیکه مزرعه ای برای پرورش ماهی انتخاب گردید،لازم است قبل ازآغازشالیکاری اصلاحاتی درآن انجام گیردتاقابلیت پرورش ماهی راپیدا کند.
حداقل مساحت پیش بینی شده برای اجرای طرح حدود1/0هکتارزمین شالیزاری میباشد.
انواع روشهای رایج احداث مزرعه کشت توام(5)
1-مزارع کشت توام بزرگ
2-مزارع کشت توام کوچک
3-مزارع دارای خندق محیطی
4-مزارع کشت توام به روش کانالی
5- مزارع کشت توام به روش حوضچه ای
ازبین روشهای ذکر شده،روش پنجم به علت پایین بودن هزینه احداث مقرون به صرفه تراست ونیزدرصد کمتری اززمین جهت احداث حوضچه یاکانال مورداستفاده قرار می گیرد.
درتمامی روشهای ذکرشده ارتفاع دیواره های ورودی 60-70سانتی مترودیواره های خروجی 80سانتی متر درنظرگرفته می شود.همچنین عرض دیواره هاحداقل باید 35-50سانتی مترباشد تاامکان ترددبرروی آنها به راحتی مقدورباشد.
وزن وتراکم ماهیان پرورشی درطرح کشت توام
وزن بچه ماهیان درزمان رهاسازی درشالیزار حدود30-40 گرم توصیه می شود،البته چون احتمال دارد ماهی آموربه نشاءبرنج درابتد ا آسیب برساند بهتراست وزن ماهی آمورحداکثر20-25گرم باشد.بطورکلی زمانی که ارتفاع برنج حدود 30-35سانتی متروارتفاع آب زیر آن به حدود15-20سانتی متررسید میتوان اقدام به رهاسازی ماهیان ازحوضچه به کرتها نمود.
براساس تجارب حاصله توسط کارشناسان ترویجی شیلات ،بهترین تراکم ماهی درکشت توام رهاسازی تعداد 1100-1400قطعه بچه ماهی درهکتار میباشد.
رعایت اصول ایمنی و بهداشتی
بروز هرگونه بیماری می تواند عوامل زیستی،فیزیکی یاشیمیایی داشته باشد.روشهایی برای مبارزه وکنترل بابرخی ازبیماریهابطورموثروجود دارد که در ارتباط باپرورش ماهی ،بطوراخص بهترین روش ،رعایت اصول پیشگیری ازبروز وشیوع بیماری می باشد.
برای پیشگیری ازبروز بیماری وضایعات وتلفات احتمالی،رعایت اصول بهداشتی ذیل ضروری است:
1-تهیه بچه ماهیان ازکارگاههای تکثیروپرورش که ازنظربهداشتی مورد تایید شیلات هستند.
2-شستشودادن ماهیان دریک حمام نمک معمولی (کلرورسدیم)قبل ازاینکه درمزارع رهاسازی شوند،به عنوان یک روش پیشگیری مفید ومهم است وبااین شیوه انگلهای متعدد خارجی ازبین خواهند رفت(حمام 1-2درصد نمک معمولی به مدت 30-60ثانیه).
3-نصب توری درورودی وخروجی برای جلوگیری ازورود جانوران مزاحم، ضروری خواهد بود. همچنین محصورکردن پناهگاه بانایلون یاگونی برای جلوگیری ازورورد جانوران مزاحم لازم می باشد.
4-باید ازورود پسابهای صنعتی وشهری ومزارع مجاورجلوگیری شود .
5-ایجادیک کانال انحرافی ازمنبع آبی به حوضچه رهاسازی ماهیان تعبیه شودتادرصورت تغییردرکیفیت آب ،آب تازه وکافی درحدمطلوب دراختیار باشد تابلافافصله نسبت به تعویض آب حوضچه اقدام شود.
6-درصورت شیوع بیماری ،باید ماهیان مرده یابیمار راازمزرعه خارج ودرظروف درب دار حاوی آهک مدفون نمود(کلیه ادوات صیدووسایل دیگرباکلر به غلظت 200ppmبه مدت چنددقیقه ضدعفونی شوند).
7-همیشه بایدتراکم ماهیان هرمزرعه رادرحدی نگه داشت که ماهیان امکان رشدمناسب رایافته و همچنین ازبروز بیماریهای عفونی ناشی ازتراکم بالاجلوگیری شود.
8-هرگونه کمبودیازیادی درمیزان کل غذاباعث استرس ناشی ازسوءتغذیه وایجادزمینه مناسب برای بروز بیماری می گردد.
9-فاکتورهای محیطی استرس زانظیر تراکم زیاد،نگهداری طولانی ،دستکاری وجابجایی غیر ضروری باید به حداقل ممکن رسانده شود.
10-درطول مدت پرورش حتی المقدورباید ازانتقال ماهیان ازمزرعه ای به مزرعه دیگر خودداری شود.
11-دورساختن پرندگان ماهی خوار،جوندگان،خزندگان،دوزیستان وغیره که باتغذیه ازماهی باعث کاهش تولید می شوندوعامل انتقال بسیاری ازبیماریها ی ماهی می باشند،ازاهمیت زیادی برخوردار است(نخ کشی دربالای حوضچه برای جلوگیری ازورود پرندگان به حوضچه).
اصول پرورش همزمان برنج وماهی
یکی ازمسایل بسیارمهم درطول دوره پرورش مراقبت هایی است که ازبرنج وماهی باید صورت پذیرد اگرآب ازمیزان مورد نیاز بالاتررود برنج پوسیده می شودواگرازحد معین پایین بیاید دراثربالا رفتن غلظت املاح آب وکمبود اکسیژن شاهد تلفات ماهی خواهیم بود،به همین دلیل به نسبت افزایش ارتفاع برنج باید سطح خروجی آب مزرعه نیز بالا بیاید تا باافزایش ارتفاع آب مشکلی درامرپرورش ماهیان بوجودنیاید.
ازجمله مسایل مدیریت مزرعه،بازدید روزانه ازدیواره کرتهابوده،تادرصورت صدمه دیدن وخرابی بلافاصله بازسازی وترمیم گردندوازهرز رفتن آب مزرعه وهمچنین فرارماهیان جلوگیری شود.
زیست سنجی ماهیان درحین دوره پرورش بسیارمشکل است زیرا ماهیان داخل شالیزار به سر می برند وامکان استفاده ازهیچگونه ادوات صید وجود ندارد.ولی بااین حال هرماه یکباردرهنگامگذاشتن غذا وعلوفه درون حوضچه وبااستفاده ازماشک یاساچو ماهیان صید ومورد زیست سنجی قرارداده شوند.درصورت نیاز به سمپاشی مزرعه ،ماهیان به حوضچه منتقل،وسپس آبگیری کرتها باحجم زیاد صورت پذیردوسعی شود حتی المقدور سمپاشی برروی گیاه برنج صورت گیرد.و2-3روز پس ازسمپاشی می توان ماهیان رابه مجددا"به کرتها منتقل نمود.
روشهای تغذیه وغذادهی درمزارع کشت توام ماهی وبرنج
قسمت زیادی ازهزینه های جاری یک مزرعه مربوط به هزینه غذااست،همچنین عدم آگاهی ازنحوه صحیح غذادهی نیز می تواندبرافزایش هزینه هاومیزان برداشت محصول ماهی تاثیربسزایی داشته باشدعوامل مختلفی درمیزانرشدماهی موثراست که پرورش دهنده ماهی وبرنج بایدبادقت به آنها توجه کند.دراین ارتباط می توان بهدرجه حرارت آب ،میزان اکسیژن محلول درآب ،کیفیت ترکیبات غذایی،اندازه ذرات غذایی وغیره اشاره کرد.
منابع غذایی دردسترس برای ماهیهادرشالیزار به دودسته تقسیم می شوند:
الف-غذاهای طبیعی
ب-غذاهای دستی
الف-غذاهای طبیعی:
این غذاها انواع موجودات زنده راازقبیل پلانکتونها(زی شناوران)،حشرات،لاروپشه ها،گیاهان و...رادربرمی گیرند که بطور طبیعی درشالیزارها یافت می شوند.باکوددهی مناسب نیز می توان تنوع،مقدار ومیزان موجودات مذکور رادرمزارع افزایش داده ومزرعه رااز لحاظ وفور غذاهای طبیعی موجوددرشالیزارها حدود 50-60درصد ازغذای مورد نیاز ماهی تامین می کند،بنابراین لازم است درطول دوره پرورش غذای دستی نیز داده شود.

ب-غذاهای دستی:
برای اقتصادی بودن پرورش کپورماهیان وبه منظور افزایش رشد آنها،غذای تکمیلی باترکیبات مختلف(بسته به هرمنطقه تنوع آن فرق می کند)به ماهیان داده می شود.این غذاها می تواندشامل غلات نامرغوب وغیرقابل استفاده برای مصارف انسانی مانند:گندم،انواع کنجاله ها(آفتابگردان،پنبه دانه سویا)،ملاس چغندرقند،آرد غلات،برنج نیمدانه ضایعات وسایر پس مانده های غذایی سفره خانوادگی می توان استفاده کرد. همچنین برای ماهی آمورازعلف های هرز اطراف مزرعه ،یونجه ،شبدر، انواع علف های شیرین وبرای ماهی کپورنقرهای وسرگنده ازکود حیوانی (گاو،اسب،گوسفند،بز،مرغ)،ضایعات میوه وغیره می توان استفاده نمود.
البته همانطور که گفته شدچون میزان تولیدات طبیعی درشالیزارها بالاست حدود 50-60درصد رشد اولیه ماهیان بامصرف غذای طبیعی تامین می شودومابقی ازطریف مصرف غذای دستی انجام می گیرد.
غذای دستی بایددرساعات معین ومکان های ثابتی دراختیارماهی ها قرارگیرد.بهترین موقع زمانی است که ماهی آمور به اندازه کافی تغذیه کرده باشد.دراین شرایط، زمان مناسب،حدود ساعت 10صبح به بعد است.
کوددهی مزارع کشت توام برنج وماهی
چون خاک شالیزارها غنی می باشد نیاز چندانی به کود دهی نمی باشد ونباید به مانند استخرهای معمولی پرورش ماهی عمل نمود.ولی درمناطقی که خاکهای آنهاحاصلخیز نیستند وازآب غنی نیز استفاده نمی کنند نیاز به کوددهی می باشد.به منظور تقویت وتکثیر ورشد پلانکتونها (زی شناوران)که مورد تغذیه ماهی فیتوفاگ (کپورنقره ای )وبیگ هد (سرگنده)قرار می گیردازکودهای حیوانی استفاده می گردد.بهتراست کودهی درحوضچه به مقدار کم ولی به دفعات متعدد صورت پذیرد.مقدار کود گاوی (گوسفندی وبزی)مصرفی درحوضچه به ازای هرمترمربع 1- 5/1کیلوگرم کفایت می کند.
برداشت برنج
برداشت برنج معمولا"به شرایط آب وهوایی منطقه وخصوصیات گونه برنج کاشته شده بستگی دارد.
درسیستم کشت توام همانطور که گفته شد ازگونه های زودرس برنج استفاده می شود.10-15روز مانده به برداشت برنج سطح آب مزرعه بتدریج کاهش داده شده تاماهیها به داخل حوضچه هدایت شوند.
پس ازخاتمه برداشت دوباره مزرعه راآبگیری وماهیان به داخل مزرعه هدایت می شوند.
اصول پرورش ماهی بعداز برداشت برنج:
پس ازبرداشت برنج وترمیم دیواره های اطراف مزرعه(درصورت نیاز)مزرعه آبگیری وسطح آب حدود 50-6-سانتی متر بالا آورده شده ومزرعه تبدیل به یک استخر پرورش ماهی می شود.ازاین زمان به بعد میزان غذادهی نیزافزایش می یابد.

توجیه اقتصادی پرورش توام ماهی وبرنج
محاسبات زیر برمبنای یک هکتارانجام شده است:
-هزینه آماده سازی مزرعه(افزایش ارتفاع کرت وآماده کردن حوضچه) 3000000ریال
- هزینه غذای ماهی 2500000ریال
-هزینه خرید بچه ماهی 630000ریال
-هزینه حمل ونقل بچه ماهی وغذا 200000ریال
-هزینه صید 100000ریال
-ده درصد سایرهزینه ها 643000ریال
-کل هزینه پرورش ماهی درشالیزار(درهکتار) 7073000ریال
-تولیدماهی(باضریب بازماندگی 80درصد،1120قطعه،وزن متوسط هرماهی
درزمان صید900گرم) کیلوگرم 1008=900*1120
-قیمت متوسط فروش هرکیلوگرم ماهی 12000ریال ریال12096000=12000*1008
-سودحاصل از فروش ماهی(هزینه- تولید) ریال5023000=7073000-12096000
-سودحاصل ازافزایش محصول برنج(حداقل 5درصد) 150کیلوگرم برنج،
هرکیلوگرم برنج20000ریال ریال3000000=20000*150
-سودحاصل ازکاهش مصرف سموم،کودووجین کاری 1000000ریال
-مجموع سود خالص حاصله(سودناشی ازکاهش مصرف کود وسموم ووجین کاری+سودخالص ازافزایش محصول برنج+سودحاصل ازفروش ماهی) ریال9023000=5023000+3000000+1000000
نتیجه گیری:
سیستم برنج ماهی،یک اکوسیستم سودمند برای هردوگونه رابوجود می آورد(4)،همانطور که دربالا اشاره شد اجرای این پروژه ،موجب استفاده بهینه ازاراضی شالیزاری ،ایجاددرآمد جانبی برای روستاییان عزیز،تامین بخش مهمی ازپروتیین موردنیازخانوارروستایی ومبارزه بیولوزیک باآفات مزرعه برنج نیز می باشد،لازم به ذکراست این شیوه تولید(حداقل استفاده ازکود وسموم درتولید محصولات کشاورزی) ازیک دهه گذشته دراروپا،آمریکای شمالی وژاپن وجهه وجاذبه خاصی پیداکرده است که تحت عنوان "نهضت کشاورزی ارگانیک بیولوژیکی"ازآن نام برده می شود،درسالای اخیر ارتباط وهماهنگی هایی بین نهضت های ارگانیک اروپایی وامریکایی وفعالیت های مربوطه NGOها(سازمانهای غیردولتی)کشورهای درحال توسعه درحال افزایش بوده است(5).بنظرمیرسدباادامه فعالیتهای ترویجی توسط سازمان شیلات ایران، درآینده نزدیک شاهد گسترش قابل توجه این پروژه دراستانهایی که کشت برنج درآنها معمول است خواهیم بود.

منابع:
1-سایت سازمان شیلات ایران
2-پرورش ماهی درشالیزار،1376دفترمطالعات جامع توسعه ش

tarvij · عضو شده در: 11 Oct 2008 پست: 4

مدیریت روستا
گردآورنده:.
سیدحسن حسيني خشت مسجدی
کارشناس ارشد جهادکشاورزی گیلان
مقدمه
آنچه كه با شنيدن نام روستا در ذهن خطور مي‌كند در بهترين حالت شرايطي از زندگي است با حداقل امكانات معيشتي، رفاهي و ... اما آيا اين فرض راجع به همه روستاها صادق است.
روستاهايي با امكاناتي از قبيل آب لوله‌كشي، تلفن، برق، گاز خانگي، خانه بهداشت، درمانگاه، مدارس ابتدايي و راهنمايي و حتي در مواردي دبيرستان، جاده‌هاي درون و برون روستايي آسفالته، كافي‌نت، بانك، جدول كشي خيابان و موارد بسيار ديگر كه ذكر همه اينها در اين نوشته نمي گنجد.
آیا مديريت روستايي، از مولفه‌هاي اجتماعي تاثير گذار بر توسعه، مانند مشاركت، سرمايه اجتماعي، همبستگي اجتماعي، نقش رهبران محلي و يا موارد ديگر بهره جسته است؟ پاسخ به اين سئوال‌ها شايد دشوار باشد اما مروري بر وضع مديريت روستايي، شايد راهگشا باشد.
مديريت، فرايند اداره يك سيستم يا يك مجموعه است يا در يك معناي كلي فرايند برنامه ريزي، سازماندهي، رهبري و كنترل در يك سازمان به منظور دسترسي به اهداف از پيش تعيين شده را مي‌گويند.اگر مديريتي با يك روش درست و علمي اجرا شود باعث پيشرفت و توسعه آن سيستم يا مجموعه خواهد بود، به نحوي كه مديريت با ايجاد هماهنگي و تعادل بين بخش‌هاي مختلف مجموعه راه را براي رسيدن به اهداف سازماني راهموار مي نمايد. اگر مديريتي،توانايي رسيدن به اهداف خود را نداشته باشد، شكست واژه خوبي برای آن نوع مديريت، خواهد بود.
مديريت روستايي، نيز از ساليان متمادي در روستاهای ايران وجود داشته، و با اينكه در هر مقطعي از فعاليت خود با اسمي خوانده ‌شده ولي مديريت خود را اعمال ‌كرده است. كدخدا، دهبان، هميار و ... گونه‌هاي مديريت روستايي در ايران بوده‌اند. جرا كه روستا کوچک ترین واحد تشکیلاتی و اجتماعی در ایران محسوب می‌شد و بدیهی است که این واحد اجتماعی ( روستا) به لحاظ وجود مناسبات اجتماعی ، اقتصادی و پایبند بودن افراد به قوانین عرفی و مدنی، نمی تواند از تشکیلات سازمان مدیریتی، بی نیاز باشد.بطوري كه در اغلب جوامع انسانی شکل سازمان مدیریتی متاثر از نظام اجتماعی حاکم بر آن جامعه است و به خصوص اگر جامعه، زیر جامعه ای از جوامع فراتر باشد، نقش آن جوامع فراتر نیز به مراتب تاثیر گذار تر خواهد بود (1).
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و با برچيده شدن نظام‌هاي پيشين، روستاها تا ساليان اخير از يك نظم مديريتي ثابت بر خوردار نبوده و عدم مديريت واحد روستايي، باعث مشكلات و معضلات عديده‌اي در سطح روستا شده بود. تا اينكه در سال‌هاي اخير قانون تشكيل دهياري‌ها به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و پس از عملي شدن اين قانون، مديريت روستاها به دهياري‌ها واگذار گرديد.
بعد از ساليان دراز آزمون و خطا براي اداره امور روستاها از جانب دولت، در سال 1377 قانون تشكيل دهياري‌هاي خودكفا، شكل مي‌گيرد و اداره امور روستاها به دهيار واگذار مي‌گردد. و براي اولين بار در سال 1381 دهياري‌ها در روستاها تشكيل مي‌شوند.
نگاهي به ابعاد نظري تاثير عوامل اجتماعي بر مديريت محلي، كه مديريت دهياري‌ها نمونه‌اي از اين نوع مديريت مي‌باشد، نشانگر اين نكته است كه عوامل اجتماعي زيادي در فرايند توسعه يك مجموعه، دخيل مي‌باشند چه "مديريت روستایی" در واقع فرایند سازمان دهی و هدایت جامعه و محیط روستایی از طریق شکل دادن به سازمان ها و نهادها است. این سازمان ها و نهادها وسایل تامین هدف های جامعه روستایی هستند. مدیریت روستایی، فرایند چند جانبه ای است که شامل سه رکن، مردم، دولت و نهادهای عمومی است. در این فرایند با مشارکت مردم و از طریق تشکیلات و سازمان های روستایی، برنامه ها و طرح های توسعه روستایی تدوین و اجرا گردیده و تحت نظارت و ارزشیابی قرارمی گیرد .
برای رسیدن به یک مدیریت روستایی کار آمد، نیاز به استفاده از ظرفیت جوامع محلی با اداره و کنترل دقیق مکان و بهره وری از منابع موجود می باشد. در مقطع جهانی شدن ارتباطات و تمرکز سرمایه ها، عملکرد دقیق برنامه ریزی ها برای توسعه روستایی و نواحی محلی، مقابله با خود کامگی و فرد گرایی است. بنا بر این مجموعه مدیریت باید به وسیله استراتژی های کار آمد، قدرت عمل، ابتکار در سازندگی و سیاست گذاری حساب شده، همراه باشد. مدیریت جدید توسعه روستایی، باید درک توسعه محلی، بروز ابتکارها، جمع گرایی و مشارکت را در دستور کار قرار دهد و قادر به تحلیل مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی فضا های روستایی باشد (2).
همچنين اگر مديريت روستايي ( دهياري) بعنوان يك سازمان محلي در نظر گرفته شده باشد، پايه و اساس سازمان‌هاي محلي بر اصل حاكميت مردم بر مردم بنا نهاده شده است و مشاركت اصل اساسي در فلسفه وجودي اين نهادها است. در فرايند نظريه‌هاي مربوط به نقش مردم و دولت در امر توسعه، تشكيل سازمان‌هاي محلي توسط اجتماعات محلي مورد تاييد قرار گرفته است تا سازمان‌هاي محلي نقش فعالي در توسعه و اداره امور محلي بر عهده بگيرند(3).
برخي از صاحب‌نظران معتقدند، از نظر فني براي موجوديت سازمان محلي سه مشخصه اصلي مورد نياز است: 1- سازمان محلي بايد موجوديتي سازمان يافته باشد 2- سازمان محلي بايد داراي ويژگي‌ يا مشخصه حكومتي باشد 3- سازمان محلي بايد داراي استقلال به معناي واقعي كلمه باشد. از اين رو سازمان محلي را مي‌توان چنين تعريف كرد"سازمان محلي موجوديتي سازمان يافته است كه داراي مشخصه‌هاي حكومتي بوده و از استقلال اداري و مالي( و نه سياسي) قابل ملاحظه‌اي برخوردار باشد، هدف از ايجاد آن ارائه خدمات عمومي به مردم محلي با حداكثر كارايي و اثر بخشي است.
دهياري‌ها نيز به عنوان سازمان‌هاي محلي از يك طرف با دولت، از طريق نمايندگي‌هاي آن در منطقه( استانداري‌ها و فرمانداري‌ها) در ارتباط‌اند و از طرف ديگر از طريق شورا با مردم مرتبط هستند. همان گونه كه بيان شد استقلال اداری و مالي، از ويژگي‌هاي اساسي نهادهاي محلي است. بنابراين شرايطي كه اين استقلال را خدشه‌دار نمايد، موجب دور شدن دهياري از شخصيت واقعي خود مي‌شود.
از آنجا كه نهادهاي محلي، بخشي از قدرت خود را از مردم مي‌گيرند، مشاركت نقش مهمي در موفقيت آنها دارد. واژه مشاركت در لغت به معناي درگيري و تجمع به منظور خاص مي‌باشد."مشاركت درگيري ذهني و عاطفي اشخاص در موقعیت ‌هاي گروهي است كه آنان را بر مي‌انگيزد تا براي دستيابي به هدف‌هاي گروهي يكديگر را ياري دهند ودر مسئوليت كار شريك شوند. با توجه به تعريف و شخصيت دهياري به نظر مي‌رسد كه موفقيت اين نهاد رابطه نزديكي با مشاركت روستاييان داشته باشد ميزان مشاركت روستاييان در فعاليت هاي دهياري بستگي به شرايط اجتماعي و فرهنگي روستاها و ميزان حمايت‌هاي دولتي دارد.
فهرست منابع:
1- مهدوی، مسعود ، دهیاری ها، تجربه ای در مدیریت روستایی ایران، پژوهش های جغرافیایی، شماره 53.
2- مطیعی لنگرودی، حسن ، برنامه ریزی روستایی با تاکید بر ایران، جهاد دانشگاهی ایران
3- رضوانی، محمد رضا، مقدمه ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، چاپ اول، تهران: نشر قومس

tarvij · عضو شده در: 11 Oct 2008 پست: 4

روستا وپدیده ای بنام واحدهای تولیدی صنعتی
سیدحسن حسینی خشت مسجدی
مقدمه
براساس ضوابط احداث مراکزصنعتی(اعم ازبخش کشاورزی وصنعت) ،ساخت این واحدها ،مستلزم رعایت یک حداقل فاصله هایی است،که اجرای آن باتوسعه همه جانبه روستا، دارای تعارض می باشد.خوشبختانه ازدوران گذشته باتوجه به معضلات زیست محیطی ،برای ساخت مراکزصنعتی درکشور،مکانهایی تحت عنوان شهرکهای صنعتی پیش بینی وتعریف شده است .هرچنددرخصوص بخش دامپروری گامهایی برداشته شده، امااین موضوع صرفا"درمقوله دامداریهای صنعتی،آنهم بصورت پراکنده ونامنظم درسطح کشوراجراگردید، یکی ازمعضلات اصلی که توسعه ومحیط پویای روستا وروستاییان راتهدیدمی نماید،صدورمجوزواحدها ی صنعتی به صرف دارابودن حداقل فاصله بامنازل مسکونی ،رودخانه وجاده های اصلی و..می باشد.بنابراین پس ازصدورمجوزبرای یک واحدصنعتی به عنوان نمونه،یک واحد مرغداری صنعتی ،منبعداین روستاییان (باسالها سابقه سکونت درروستا) هستندکه حتی برای دریافت مجوزدامداری های سنتی ونیمه صنعتی (درکنارسایرفعالیت های کشاورزی)بایدخودرابا واحد تولیدی صنعتیکه دارای مجوزمی باشد ، هماهنگ وفاصله رارعایت نمایند!
درنتیجه معلوم نیست بااین شرایط، چگونه روستاییان می توانندبرای پرداختن به فعالیت های مرسوم کشاورزی واستفاده ازمنابع تحت اختیاردرراستای تامین معاش و تولیدوهمچنین ایجاداشتغال برای جوان روستایی(کشاورزنسل آینده) اقدام نموده وچشم اندازروشنی برای او ترسیم نماید؟
لذا بنظرمی رسد، یکی از گزینه های مناسب برای جلوگیری ازتهدید حیات اقتصادی واجتماعی روستاییان وکاهش مهاجرت جوانان روستایی،تغییرنگرش وروش درروندفعلی توسعه واحدهای صنعتی است،بدین معنی که بجای توسعه وتوجه به یک بخش به هرقیمتی درروستا،نگاه ما به روستابایستی تغییرنماید وجهادکشاورزی ووزارت صنایع به عنوان دووزارتخانه اصلی تخصصی درارتباط باتولیدات صنعتی ،لازم است به روستا درعصرکنونی به عنوان یک مجموعه یاسیستم نگاه کنند، که دراین مجموعه تمامی عوامل آن برروی یکدیگر تاثیر می گذارند،لذاقبل ازپرداختن به هرفعالیتی ،اثرآن فعالیت بایستی برسایربخشهای فعال روستا، بررسی شده و درمقابل ورودهرچیزی که فعالیت سالم وتوسعه همه جانبه روستاراتهدید می نماید،ازهمراهی باآن خوداری وکارشناسان مربوطه باانجام مطالعات وبررسی های کارشناسی درقالب برنامه های توسعه وچشم انداز، نسبت به مکان یابی درخارج ازمحیط روستادرقالب شهرکهای صنعتی اقدام، تا علاقمندان به سرمایه گذاری درسطح تولیدات صنعتی وغیرمعیشتی ( دربخش کشاورزی وسایرحرف صنعتی) بااطمینان خاطرسرمایه های خودراهزینه نموده وهمچنین پیشنهاد می گردد درراستای حمایت ازواحدهای احداثی، راه اندازی مراکزارایه خدمات فنی ،خرید وحمل محصولات تولیدی به بازارهای مصرف داخلی وخارجی توسط بخش خصوصی درکنارآنها می تواندبه عنوان پشتوانه وتضمینی برای استمرارتولیدوفراهم شدن زمینه های اشتغال برای جوانان تحصیل کرده،عمل نماید./