آيا رقابتهای ناسالم اقتصادی
جهان را بسوی آشوب نميکشاند؟

)جانبازنبرد)

پس از انتخاب جورج بوش بعنوان رئيس جمهور آمريكا قيمت نفت در بازار جهانی شروع بنوسان كرد و بسياری از مناسبات اقتصادی و حتی برنامه ريزيهای ‌سياسی را تحت شعاع خود قرار داد ولی‌اين تاثيرات بعداز شروع جنگ عراق انعكاس خود را بصورت گسترده ای در اقتصاد جهانی ‌بنمايش گذا شت و در حال حاضر نوسان قيمت نفت وتغيير آن است كه تم اساسی اقتصاد جهان شده است و اين طور بنظر ميرسد كه ديگر بقيمت تعيين شده تا سقف6 8 دالر توسط كشورهای عضو اوپك بر نگردد وازطرف ديگر در آينده نزديك قيمت نفت مدام بالا و پائين خواهد رفت ولی تغيير قيمت آن آنطور نخواهد بود كه به پائين سی دالر برای هر بشكه برسد. آنچه مسلم است بازار جهانی تشنه مصرف انرژی نفت است بهمين دليل بايد انتظار داشت قيمت آن با در نظر گرفتن رقابت برای ذخيره اين ماده حياتی بيشتر شود و كنترول و ذخيره آن توسط كشورهای ‌صنعتی كه سرمايه گذاری لازم را برای ذخيره نفت را دارند صورت گيرد عطش كشورهای ‌صنعتی با سرمايه كلان نظير آمريكا و جاپان برای خريد نفت مازاد بر احتياج ارزش آنرا هرروز بالا برده و برای ‌كشورهای ‌كوچكتر كه امكانات مالی ‌و ياشرايط اقتصادی‌اجازه خريد و ذخيره بيشتر را نميدهد مشكل آفرين تر خواهد شد.

رقابت برای خريد نفت تا اين حد در تاريخ استخراج و صدور نفت آن بيسابقه بوده تا جائی ‌كه امروز شركتهای ‌بزرگ كشورهای صنعتی با سرمايه كافی با سفارش كشتی های ‌بزرگ نفتكش به يك رقابت افسار گسيخه دست زده اند واينطور تصور ميشود كه نفت قيمت طلا را پيدا خواهد كرد همين سياست تنش بزرگی در بازار ايجاد كرده و مناسبات تجاری‌ بين عرضه و تقاضا و كالاها را بكلی بهم ريخته است وميرود كه روابط دولتها و حكومتها را نيز دچار مشكلات عديده ای بكند متخصصين امور اقتصادی و بازاريابی و بخصوص بخش توليد ازنوسان قيمت نفت باين سرعت دچار سردرگمی ‌شده و به دولتهای خود فشار وارد ميكنند تا با اقدامات خود به تثبيت قيمت نفت كمك كنند تا به توليدات صنعتی و فروش آن در بازار لطمه نخورد. علت اين شوك كه گريبان اقتصاد دنيا را گرفته است چيست ؟

1- قيمت نفت در بازار جهانی ‌در اوايل سال 2004 هر بشكه ای 40 دالر بود كه ادامه بحران و جنگ در عراق به 50 دالر رسيد و در شرايط حاظر به نرخ 40 تا 50 دالر در نوسان است قيمت نفت در سال 1991 برای هربشكه 28 دالر ودر سال 1980 برای هربشكه 18 دالربوده و هرگز اين زيگ زاگ فعلی را نداشته است پديده فوق را بايد بدقت مورد تحقيق قرار دادو علتهای آنرا جستجو كرد آيا ميشود قيمت نفت را دوباره ثبات داد تا با عرضه و تقاضای ‌بخش توليد هم آهنگی نشان دهد ؟ و يا افزايش قيمت نفت همچنان ادامه خواهد داشت آيا ميشود با افزايش توليد نفت قيمت نفت را كاهش داد و جريان صدور و رساندن آن به بازار جهانی را بشكل سابق در آورد؟ كارشناسان امور اقتصادی ‌براين باورند تا پايان همين سال قيمت نفت بين 40 تا 80 دالر نوسان خواهد كرد اگر اين پيش بينی درست باشد ارزيابی اقتصاد دانان توليد كالا كه معتقد هستند قيمت نفت تا سقف 50 دالر قابل تحمل خواهد بود و بيشتر از آن بمعنی مرگ توليد خواهد بود چه ميشود؟ در همين رابطه نظری‌اعتقاد دارد بعلت فاز گزار در دو دهه آينده اين قرن اين تفاوت قيمت اجتناب ناپذير بوده و بايد گردش توليد اين وضع را تحمل كند و حتی‌ پيشتر رفته و ميگويند ممكن است بازهم قيمت نفت نوسان بيشتری بكند ولی ‌نميتواند با لارفتن آن دائمی باشد واستدلال آنها اين است كه چه كشور و يا شركتی قادر است هربشكه نفت را 100 دالر بخرد.

2- كارشناسان اقتصادی‌ نفت علت گرانی آنرا بيشتر در آن می بينند كه چون كشورهای‌عضو اوپك انحصار صادرات نفت را دارند قيمت آن اينقدر بالا رفته است و اگر كشورهای‌غيرعضو نظير روسيه توليد خود را بالا ببرند آنوقت تاثير مناسبی بر قيمت نفت خواهند گذاشت ولی ‌روسيه اگر بخواهد توليد را افزايش دهد اولا احتياج بيك سرمايه گزاری كلان دارد دوم اينكه خود اين كشور بسرعت در حال صنعتی ‌شدن است و هيچ تضمينی وجود ندارد كه قيمت توليد نفت روسيه با توجه به ترانسپورت ارزان باشد گروهی ديگر معتقد هستند كه اعضاء اوپك بايد توليد خود را افزايش دهند اوپك طی همين امسال دوبار و هردفعه 1.5 مليون بشكه در روز بر توليدات خود افزوده است ولی با وجود آن قيمت نفت پائين نيامده است نظری ديگر ‌جنگ آمريكا در عراق را عامل اصلی افزايش قيمت نفت ميداند وميگويند بدون اين جنگ و با صدور نفت عراق كه روزانه بيش از 2.5 مليون بشكه در روز بوده بازار نفت بطور خود كار تنظيم ميشده است همين كارشناسان پيش از جنگ عراق تنها راه كاهش قيمت نفت را كنترول منابع نفتی عراق توسط آمريكا ميدانستند ولی‌همگی ‌بر اين باورهستند كه اكونومی ‌جهان بايد دوباره برنامه ريزی شود آنچه مسلم است قيمت نفت در پنج تا ده سال آينده همچنان در نوسان خواهد ماند و معلوم نيست كدام منطقه صادرات نفت بازار جهان را بعهده خواهد گرفت آيا باز هم اوپك در واقع نفت خاورميانه در مقام اول خواهد بود و يا نفت منطقه دريای خزر و يا نفت آفريقا و يا نفت روسيه بازار را در انحصار خود در می آورند.

3- در بين اقتصاديون آمريكائی بتازگی مطرح شده است كه آمريكا بايد خود را از وابستگی به نفت خاورميانه خلاص كند اين تز بنام ‍] free from Middle East strategy ] معروف است اين تز در سالهای‌1970 مطرح شد كه بعدا مورد تجديد نظر قرار گرفت و به بهانه عدم واردات نفت از كشورهای عرب خاورميانه اقتصاد اين كشورها را از بين ميبرد و سرمايه گذاری كشورهای ‌توليد كننده نفت را در اروپا و آمريكا كاهش خواهد داد مسكوت گذاشته شد ولی اتخاذ اين سياست باين خاطر بود كه آمريكا يك قرارداد بزرگ نفتی در همان سال ‌با عراق امضاء كرده كه استخراج ارزان نفت عراق را ممكن ساخت استخراج نفت عراق فقط دودالر در هر بشكه هزينه بر میداشت و سود سرشاری را نصيب كمپانيهای آمريكائی ميكرد استخراج هزينه نفت باا ين قيمت پائين در جهان تا بامروزسابقه نداشته است انستيتوت بين المللی مطالعات استرا تژیك ‌در واشنگتن آماری را انتشار داده است كه در آن قيد شده است ذخاير شناخته شده نفت در جهان در سال 1978 در حدود 648 ميليارد بشكه بوده كه 63% آن يعنی 4.5 ميليارد بشكه فقط متعلق به خاورميانه و شمال آفريقا بوده وبا كشف منابع جديد در سال 1988 اين ذخيره به بيش از 917 ميليارد بشكه كه باز هم بيش از 66% ( 608 ميليارد بشكه ) آن متعلق به خاورميانه و شمال آفريقا بوده است و در سال 1998 از منابع تازه كشف شده درجهان كه بيش از 1000 ميليارد بشكه بوده سهم خاورميانه و شمال آفريقا 68% ( 716 ميليارد بشكه ) بوده است و با كاهش ذخاير در ساير نقاط دنيا در صد كشورهای ‌خاورميانه و شمال آفريقا 70% ارزيابی شده است و در همين گزارش مشخص شده است كه خاورميانه در مورد ذخيره انرژی نفت ‌و صادرا ت آن تا بيست سال آينده حرف اول را خواهد زدو تعادل انرژی ‌جهان و روابط اقتصادی و مناسبات توليدی را خاورميانه تعيين خواهد كرد.

4- پس از چهارمين جنگ اعراب و اسرائيل در سال 1973 كشورهای عرب منطقه و خاورميانه كه در اوپك متشكل شده بودند تصميمات تازه ای‌اتخاذ كردند از جمله افزايش قيمت نفت و كاهش توليد آن و استفاده از نفت بعنوان اسلحه برعليه اسرائيل و غرب ميباشد و حتی ‌صدور نفت را به كشورهای ‌حامی‌اسرائيل قطع كردند كشورهای اوپك تنها باندازه مصرف مخارج خود به صدور نفت و استخراج نفت اكتفا كردند سالهای 1973 و 1974 دوران سخت اقتصادی كشورهای غربی بخصوص اروپا بود در اين دوره آمريكا و اروپا و جاپان از اين اقدام بشدت آسيب پذير شدند و از اين تاريخ بود كه مصممم شدند منابع نفت نه تنها منطقه خاورميانه بلكه جهان را بهر قيمت تحت كنترول خود در آورند از سال 1974 كشورهای‌ فوق اقتصاد و سياست را همزمان در رابطه با كشورهای توليد كننده نفت بكار گرفتند و با اين سياست استراتژی ‌طولانی مدت كنترول قيمت نفت را در جهان به انحصار خود در آوردند وبدين ترتيب بازارنفت خام و همچنين استخراج و صدور و تصفيه آن در انحصار كمپانيهای غربی در آمد و باز هم برای اولين بار دالر را بعنوان واحد تعيين قيمت برای توليدات نفتی ‌نه تنها به اوپك بلكه به جهان تحميل كردند همزمان آمريكا شروع به خريد و ذخيره نفت از سراسر جهان كرد كه هنوز بشدت باين كار ادامه ميدهدو برای اين منظور ميلياردها دالر در بخش انبارهای ‌ذخيره نفت سرمايه گزاری كرده و كشورهای اروپائی ‌و جاپان نيز حد اقل برای دوسه سال مصرف انرژی ‌ذخيره دارند آمريكا حتی ‌منابع توليد نفت خود را مسدود كرده و از آن پس شروع بخريد نفت خام كرده و جاپان نيز بزرگترين توليد كننده كشتی های ‌نفتكش جهان شد و انحصار ترانسپورت نفت را بدست گرفت و شركتهای آمريكائی با خريد نفت و پارك آنها در بنادر مختلف هرموقع كه اراده ميكردند نفت پيش خريد شده را وارد بازارميكردند وبدين ترتيب كنترول قيمت نفت را بدست گرفتند و كشورهای عضو اوپك را بشدت زير فشار قرار دادند.

5- كشورهای غربی با كنترول قيمت نفت و ذخيره آن تا پيش از جنگ عراق اوضاع واردات و صادرت نفت را دقيق

تشکر عالی بود مثل همیشه